چکيده :
در حال حاضر سرطان يکي از علل عمده مرگ و مير در جهان است. يکي از روشهاي درماني، استفاده از گياهان دارويي است که به دليل همخواني با طبيعت و فلور طبيعي بدن ،عوارض کمتري به همراه دارد.
اين مطالعه با هدف بررسي اثر عصاره گياهMyrtus communis در غلظت هايmg/ml ,7.5,10) 5 ، 5/2، 25/1، 625/0 ، 312/0 ، 156/0 ( بر روي رده سلولهاي سرطاني Hela وMCF7 بعد از 72 ساعت و با استفاده از آزمون MTTانجام گرفت. نتايج بدست آمده بر روي سلول هاي Hela نشان مي دهد که عصاره اتانوليMyrtus communis درغلظتهايmg/ml p?0/05))25/1 و(p?0/02)312/0,156/0 بعد از 72 ساعت، رشد سلول ها را بطور معني داري نسبت به گروه کنترل کاهش داده است.(جدول4-1) بالاترين درصد مهار رشد در غلظت mg/ml 625/0 ، ( %33/82) بوده است. ميزان IC50 بدست آمده براي سلولهاي Hela، mg/ml 95/1 است که نشانگر آن است که اين غلظت از عصاره گياه Myrtus communis موجب جلوگيري از رشد سلولها به ميزان 50% مي گردد.
همچنين نتايج بدست آمده بر روي سلول هاي MCF7 نشان مي دهد که عصاره اتانولي Myrtus communis در غلظت هاي mg/ml p?0/02))5/2 ، 25/1 ، 312/0 و 0/001) p?)625/0 بعد از 72 ساعت، رشد سلول ها را بطور معني داري نسبت به گروه کنترل کاهش داده است.( جدول 4-4) بالاترين درصد مهار رشد در غلظت mg/ml 25/1 ،(% 64/70 ) بوده است. همچنين ميزان IC50 بدست آمده براي سلولهاي MCF7 ،mg/ml 88/0 است که نشانگر آن است که اين غلظت از عصاره گياه Myrtus communis موجب جلوگيري از رشد سلولها به ميزان 50% مي گردد.
بررسي اثر عصاره گياه Myrtus communis(10mg/ml) بر روي سلولهاي سالم (سلول خوني)نشان مي دهد که عصاره باعث مهار رشد سلولهاي سالم نشده است.
نتايج پيشنهاد مي کند عصاره الکلي Myrtus communis داراي اثر مهاري بر روي رشد سلولي هر دو رده سلولي Hela و MCF7 است.
واژگان کليدي: سميت سلولي، عصاره اتانولي ،Myrtus communis ، رده سلولي Hela، رده سلولي MCF7
فصل اول
کليات تحقيق
مقدمه:
براساس اطلاعات سازمان بهداشت جهاني، سرطان بعد از بيماريهاي قلبي – عروقي، دومين عامل شايع مرگ است. سرطان عامل 24 % از کل موارد مرگ و مير در دنياي غرب محسوب مي شود. در کشورهاي اروپايي نيز سالانه بيش از 750 هزار بيمار به علت سرطان فوت مي کنند.( Cancer Research Campaign .t 1992)سرطان يكي از عمده ترين معضلات بهداشت عمومي در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه است. تخمين زده مي شود كه 9/10 ميليون مورد جديد، 7/6 ميليون مرگ و 6/24 ميليون فرد زنده در سال 2002 با سرطان مواجه بوده اند.(Parkin DM,et al, 2002). سرطان دومين عامل كشنده در ايالات متحده است(Hoyer DL,et al. 2005)توجه به سرطان به دليل وجود مسيرهاي سيگنال دهي مشترک بين سلول هاي جنيني و سلول هاي سرطاني مي تواند چشم اندازي در شناخت پتانسيل سلول ها در برگشت تمايز و بازيابي توانايي سلول هاي بنيادي و يافتن کارکردهايي براي استفاده از اين سلول ها باشد(.( Hendrix MJC
فنوتيپ و رفتار سلول هاي سرطاني که حاصل تغييرات شاخص در ساختار و عملکرد سلول هاي طبيعي است ، آن هارا به عنوان مدل هاي مطالعاتي جالب و پيچيده در مبحث سلولي و مولکولي مطرح ساخته است. (2001Reya T,et al , ; Bruce A,2008)
تغييرات سلول طي رشد ، تغييراتي سازشي و برگشت پذير است اما سرطان نتيجه ي تکثير غير طبيعي انواع سلول هاي بدن است که منجر به تشکيل توده سلول هاي غير طبيعي نئوپلاسم ،به معناي رشد جديد، يا تومور مي شود(عبادي م,1384).اما عواملي كه در پيدايش سرطان دخالت مستقيم و يا غير مستقيم دارند بسيار زياد و نامحدود است و به همين دليل درمان كامل سرطان دشوار و در بسياري موراد غير ممكن است. دانشمندان بر اين عقيده اند که آسيب ها وتغييرات ژنتيکي ايجاد شده بر توالي DNA و ورود جهش و ديگر تغييرات در ساختار کروموزومي نقش بسزايي دارند. (McCord JM .1994 ; RosenKrans. H.S 2003)کنترل بيماريهاي انسان و حيوان با داروهاي گياهي مورد توجه پژوهشگران مي باشد و در بين مردم نيز هر روزه مقبوليت بيشتري مي يابد. اين ترکيبات پيوسته ميتواند به عنوان موادي جايگزين داروهاي سنتتيک با عوارض جانبي کمتر گردند. با گذشت زمان به تعداد گياهان دارويي شناخته شده افزوده مي گردد و زمينه هاي کاربرد آنها نيز گسترش مي يابد. امروزه داروهاي شيميايي به واسطه اثرات زيان بخش و جبران ناپذيري که بر پيکره ي آدمي بر جاي مي گذارند، کم کم جاي خود را به داروهاي گياهي مي سپارند. اگرچه نسبت داروهاي گياهي به داروهاي شيميايي ناچيز است ولي روند جايگزيني امروز در دنيا با سرعت بيشتري دنبال مي شود و در کشور ما نيز چند سده اخير به اين مهم توجه بيشتري شده است.
کشف مواد جديد نظير مواد ضد ميکروبي و ضد ويروسي و ضد سرطاني در ميان گياهان شناخته شده و يا آنهايي که به تازگي کشف شده اند، مي تواند کمک شاياني به درمان بيماري ها نمايد.از آنجائي که گياهان دارويي در کشور ما فراوان مي رويد، مطالعه و شناسايي اثرات دارويي آنها با بررسي ترکيبات موثره اين گياهان مي تواند گامي مثبت در استفاده بهينه از اين ثروت ملي با ارزش باشد.
هدف از اين پژوهش بررسي اثر سميت سلولي عصاره گياهMyrtus communis در شرايط Invitro بوده تا بتوان در آينده آن را به شرايط in vivo تعميم داد.اين مطالعه به همراه مطالعات تكميلي بعدي مي تواند راهنمايي براي پزشكان در جهت انتخاب داروي موثرتر در درمان سرطان باشد.
1-1 تاريخچه سرطان:
قديمي ترين توصيف سرطان را در نوشته هاي مصري مي توان يافت كه در آن به غده يا تومور سينه اشاره شده است و مربوط به 1500 تا 3000 سال پيش از ميلاد مسيح است. قديمي ترين نمونه سرطاني هم حدود 1600 تا 1900 سال قبل از ميلاد در بازمانده جمجمه ي زني مشاهده شده است. اسكلت موميايي شده اي در پرو، آثاري از سرطان پوست را نشان مي دهد كه مربوط به 2400 سال پيش است. شواهد نشان مي دهد كه احتمالاً بقراط يوناني اولين كسي است كه اين بيماري را تشخيص داده، تفاوت غده ي خوش خيم و بدخيم را توصيف كرده و آن را نام گذاري كرده است و چون غده ي سرطاني و رگهاي خوني اطراف آن به خرچنگ شباهت دارد، به همين دليل بقراط اسم اين بيماري را خرچنگ مي گذارد كه به يوناني كاركينوس ناميده مي شود و در ترجمه آن به انگليسي carcinos نوشته شده و امروز هم carcinoma ناميده مي شود.
بوعلي بزرگ نيز غدد را به شرح زير تشخيص داده و مداوا مي كردند:
اگر چرك يا مايعي از غده يا دانه بيرون مي آمده، احتمالاً عفونت بوده و قابل درمان، گاهي هم با استفاده از مرهم بيرون آمدن چرك را تسريع مي كردند. چنان چه چرك يا ترشحاتي در كار نبوده غده را دانه ي داغي مي ناميدند و آن را بانيشتر جراحي كرده يا با انبري داغ يا با ريختن سرب مذاب روي غده مي سوزاندند. امروز هم در برنامه درماني سرطان، جراحي روشي متداول و اثر بخش است و پس از جراحي با استفاده از اشعه محل جراحي سوزانده مي شود تا اگر سلول سرطاني باقي مانده باشد نابود شود. در مواردي هم استفاده از حرارت به عنوان يك روش درماني براي بعضي سرطانها تجويز شده است.
1-2 سرطان چه نوع بيماري است؟
سرطان يك بيماري مدرن نيست، در گذشته هم وجود داشته است. اما امروزه به دليل افزايش آلودگي هاي محيط زيست تعداد بيشتري به آن مبتلا مي شوند. سرطان شامل گروهي از بيماريها بارشد غير قابل كنترل وگسترش غير طبيعي سلولها مي باشد. سلولهاي سرطاني مي توانند به بافتهاي مجاور و دوراز خود از طريق گردش خون حمله كنند. (Gupta S K, 2004)تمام غده ها يا تومور ها سرطاني نيستند. غده ي غير سرطاني را Benign يا خوش خيم مي نامند. اين غده ها معمولاً به جايي نفوذ يا سرايت نمي كنند اما در مواردي ممكن است چنين غده هايي تبديل به غده بدخيم شوند. آسيب DNA موجب تبديل سلولهاي طبيعي به سلولهاي سرطاني مي شود. سلولهاي سرطاني فاقد توانايي لازم براي برقراري ارتباط با سلولهاي مجاور خود هستند و اولين سلول سرطاني شروع به تقسيم و توليد سلولهاي دختري ميكند. كه به نوبه خود اين تقسيم به توليد سلولهاي سرطاني بيشتر و بيشتر منجر مي شوند. سلولهاي سرطاني گسترش مي يابند و با ويژگي هاي بدخيم شامل متاستاز تومور و القا تشكيل رگهاي خوني (رگزايي)وسيع مي شوند. تقسيم سلولي مداوم سلولهاي سرطاني منجر به تشكيل تومور مي شود. در تومور هاي جامد، موجب ايجاد مناطق مزمن هيپوكسي و اسيدي در هسته تومورجامد مي شود. علاوه براين، PH پائين سلولهاي سرطاني در هسته تومور ممكن است از جذب فعال برخي از داروهاي ضد سرطان جلوگيري كند.(Wamidh H) سلولهاي سرطاني بسيار شبيه به سلولهاي ارگانيزمي هستند كه از آن نشأت گرفته اند و داراي DNA وRNA مشابه هستند و به اين علت است كه اغلب توسط سيستم ايمني رديابي نمي شوند خصوصا اگر ضعيف باشند.( marek roland-mieszkowski 2004)
رشد سرطاني يا بدخيم زماني اتفاق مي‌افتد که:
1- برخي از سلول‌ها به طور غيرقابل کنترل شروع به تکثير کنند.
2- بخش‌هايي که به طور طبيعي عهده‌دار دفاع از بدن هستند مانند سيستم ايمني بدن قادر به پيشگيري از تقسيم بي ‌رويه نباشند.
3- تعدادي از سلولهاي غيرطبيعي از نظر اندازه بزرگ و بزرگ‌تر ‌شوند.
در مجموع چهار گروه ژن مسئول تقسيم سلولي به شمار مي‌روند:
?- آنکوژن‌ها (ژن‌هاي عامل تومور) (Oncogene) که در شرايط عادي در فرستادن پيام به سلول براي تکثير نقش دارند. اختلال و تغيير در اين ژن‌ها منجر به تکثير نامنظم سلول شده و سلول سرطاني بشمار مي‌رود.
?- ژن‌هاي سرکوبگر تومور- (Tumour suppressor genes) اين ژن‌ها پروتئين‌هاي خاصي را توليد مي‌کنند که در شرايط عادي وظيفه معکوس آنکوژن‌ها را داشته و به سلول پيام توقف تکثير مي‌دهد. يکي از مهم‌ترين ژن‌هاي اين گروه ژني‌به نام?? pاست.
?- ژن‌هاي خودکشي – (Suicide genes) خودکشي سلول‌ها يا مرگ سلول يکي از مهم ‌ترين عوامل پيچيده سلولي است که به سلول توانايي خودکشي در شرايط غيرمعمول را مي‌دهد تا مانع شيوع تکثير و آسيب‌ديدگي به ساير سلول‌ها ‌شود. هنگامي که ژن‌هاي خودکشي آسيب پيدا کنند ديگر قادر به فعاليت خود براي نابود کردن سلول معيوب نبوده و سلول سرطاني محسوب مي‌شود.
?- ژن‌هاي ترميمي دي ان اي- (DNA repairing genes) اين ژن‌ها مسئول ترميم دي ان اي آسيب ديده و معيوب هستند که با ترشح پروتئين‌هاي متفاوت زمينه ترميم دي ان اي آسيب ديده را فراهم مي کنند. اما زماني که خود اين ژن هاي ترميمي دي ان اي آسيب مي بينند، سلول، ديگر توانايي ترميم خود را از دست داده و اختلالات ژنتيکي و ترميم نشدن دي ان اي منجربه سرطان مي‌شود. ) Parkin DM, 2002; CA Cancer J Clin. 2005)
عو املي كه باعث توليد سلولهاي سرطاني مي شوند عبارتند از: تابش، محيط سلولي مسموم، مواد شيميايي در هوا، آب و غذا، باكتري و ويروس، عواملي كه مانع كاركرد سيستم ايمني مي شوند بعلاوه رژيم غذايي ضعيف ، فشار، نبود ورزش درست و استراحت و خواب كافي را نيز مي توان بعنوان عوامل ديگر ايجاد سلولهاي سرطاني نام برد.(marek roland-mieszkowski 2004)
1-3 آسيب شناسي سرطان
سرطان يک فرايند پويا است که توسط متغيرهاي ناشناخته و مستقل متعددي موجب تغييرات مولکولي سلول شده و منجر به تداخل در سيستم تکثير سلول مي‌شود.
اولين تغيير سلولي آشکار در پيدايش سرطان، تراريختي و تغيير شکل سلول است.
عواملي که به ايجاد سلولهاي سرطاني کمک مي‌کنند عبارتند از:
1- استعداد ميزبان: عوامل ژنتيکي از جمله نقايصي در کروموزوم‌ها و يا انتقال ژن معيوب به جنين
2- عوامل ايمنولوژيک(ايمني): مانند نارسايي مکانيسم ايمني طبيعي بدن
3- داروهاي سرکوبگر ايمني: موجب سرکوب مکانيسم ايمني طبيعي شده و زمينه ‌ابتلا به سرطان را فراهم مي کنند.
4- عوامل محيطي: تماس با مواد سرطان‌زا مانند آزبست، پرتونگارها و راديوم‌ـ پرتوهاي يونيزه شامل امواج الکترومغناطيسي
6- ويروسهاي القا کننده سرطان: ويروسهايي هستند که قابليت تغيير دادن شکل سلولي را که آلوده مي‌کنند، دارند و در نتيجه منجر به تکثير خارج از کنترل سلول‌هاي مورد نظر مي‌شوند. اين تکثير فزاينده موجب تومور يا سرطان مي‌شود.
7-عوامل ترشح هورموني: عوامل ترشح هورموني اغلب موجب تسريع روند بدخيمي بيماري مي‌شود. (شمس 1389)
1-4 نام گذاري انواع سرطان:
سرطان را بر اساس به وجود آمدن در نوع بافت به شرح زير نام گذاري كرده اند:
1-كارسينوماCarcinoma ) ): به سرطانهايي مي گويند كه در پوست يا بافتهاي پوششي اعضاي داخلي بدن به وجود مي آيند.
2-ساركوما( sarcoma ): سرطانهايي هستند كه در استخوان، غضروف، چربي، عضله، رگهاي خوني يا ديگر بافتهاي پيوندي يا محافظتي به وجود مي آيند.
3-لوكيميا ( leukemia ): سرطانهايي هستند كه در بافتهاي خوني از جمله مغز قرمز استخوان به وجود مي آيندوباعث ساخته شدن سلولها يا گلبولهاي غير عادي شده كه وارد جريان خون مي شوند.
4-لنفوماومايولوما(lymphoma and myeloma ): سرطانهايي هستند كه در سلولهاي سيستم دفاعي بدن بوجود مي آيند.
1-5 الگوهاي درمان سرطان
نرخ بالاي مرگ ومير در ميان بيماران مبتلا به سرطان نشانه اي از بازده محدودي از درمانهاي رايج شامل تشعشع ، شيمي درماني وجراحي است. توسعه سرطان يك فرآيند چند مرحله اي از جمله القا ژنتيكي، بي ثباتي، بيان غير طبيعي ژنها، سيگنال هاي غير طبيعي، متاستاز، فرار از سيستم ايمني است. (Wamidh H) در سالهاي اخير تلاش بسياري براي سنتز داروهاي ضد سرطان بالقوه به كار رفته است. انواع داروهاي شيمي درماني شناخته شده اند اما عوارض جانبي عوامل شيمي درماني بسيار است. داروهاي موفق ضد سرطان بايد باعث كشتن ياناتوان ساختن سلولهاي سرطاني بدون ايجاد آسيب بيش از حد به سلولهاي طبيعي بدن شود. (Sakarkar D.M,2011)
به طور گسترده داروهايي كه براي عوامل شيمي درماني سرطان استفاده مي شوند از اشكال سميت بالا مثل سركوب مغز استخوان، آلوپسي، تهوع واستفراغ برخوردار مي باشند. (Gupta S K, 2004)
1-5-1 مروري بر روش هاي رايج در درمان سرطان
هدف اصلي در درمان سرطان ريشه کن کردن آن است.چنانچه رسيدن به اين هدف امکان پذير نباشد ، افزايش ميزان بقاء ، تسکين ، بهبود علائم و افزايش کيفيت زندگي بيمار مورد نظر خواهد بود.از روش هاي مختلفي جهت درمان و جلوگيري از رشد و پيشرفت سرطان استفاده مي شود که مي توان آن ها را به دو گروه زير تقسيم نمود:
1-درمان هاي موضعي که شامل جراحي و پرتو درماني مي باشد. اين گونه درمان ها عمدتا براي درمان و کنترل کانون اوليه تومور مورد بهره برداري قرار مي گيرند.
2-درمان هاي سيستميک که شامل شيمي درماني ، هورمون درماني و درمان هاي بيولوژيک مي باشند. اين گروه از درمان ها معمولا پس از درمان هاي موضعي و عمدتا جهت کنترل شکل متاستاتيک بيماري و جلوگيري از عود سرطان بکار مي روند.
لازم به ذکر است که به منظور افزايش بهره وري در درمان سرطان، عموما از چندين روش مختلف بطور همزمان استفاده مي گردد.( Barni.s,2005)
1-5-2 جراحي
روش هاي جراحي سرطان در تشخيص و مرحله بندي سرطان، تسکين و بازتواني بيمار نقش دارند. جراحي شامل برداشت فيزيکي غده و نيز مقداري از بافت سالم اطراف آن مي باشد.شايد جراحي مؤثرترين روش براي درمان سرطان باشد(Hirsch.j,2006).
1-5-3 پرتو درماني
پرتو درماني عبارتست از قرار دادن سلول هاي توموري در معرض پرتوهاي يونيزه کننده (اشعه x ،گاما و…) که با آسيب رساندن به ماده ژنتيکي سلول هاي سرطاني ، از رشد و تکثير آن ها جلوگيري مي کنند.
در واقع اشعه هاي يونيزه کننده در بافت هدف موجب تخريب DNA و توليد راديکال هاي آزاد در سيتوپلاسم سلولي مي گردند. راديکال هاي آزاد موجود در سيتوپلاسم قادرند غشاء سلول، پروتئين ها و اندامک هاي داخل سلولي را تخريب نمايند.
در پرتو درماني مي توان با انتخاب دوز مناسب اشعه يونيزه کننده سلول هاي سرطاني را با حداقل آسيب به سلول هاي طبيعي بدن ، ريشه کن نمود. سلول هاي سرطاني در مقايسه با سلول هاي طبيعي بدن به دليل ناتواني در ترميم DNA آسيب ديده نسبت به اثرات کشنده پرتو درماني حساس ترند(Hirsch.j,2006).
1-5-4 شيمي درماني
يکي از روش هاي رايج در درمان سرطان شيمي درماني است که عبارتست از استفاده از داروهاي سيتوتوکسيک به منظور ريشه کن کردن و توقف رشد سلول هاي سرطاني. اهداف شيمي درماني بسته به ماهيت تومور و مرحله بيماري متفاوت است. به گونه اي که براي بدخيمي هايي که ماهيت موضعي دارند به منظور درمان قطعي و براي بدخيمي هايي که ماهيت متاستاتيک دارند، به منظور تسکين علائم و افزايش ميزان بقاء و کيفيت زندگي صورت مي گيرد. عموما براي افزايش بهره وري در درمان بيماري سرطان و کاهش مقاومت سلول هاي سرطاني نسبت به دارويي خاص از چندين داروي مختلف با مکانيسم هاي عمل مختلف بطور همزمان استفاده مي شود.
1-5-5 عملکرد داروهاي سرطان
داروهايي که براي درمان سرطان بکار مي روند را از نظر عملکرد مي توان به 3 دسته تقسيم نمود که عبارتند از
1-داروهايي که برروي DNA اثر مي گذارند .
2-داروهايي که برروي ميکروتوبول ها تاثير مي گذارند.
3-آن هايي که برروي گيرنده هاي مشابه هورمون اثر مي کنند.
داروهاي آکليله کننده از جمله داروهايي هستند که مستقيما روي DNA اثر کرده و باعث ايجاد اتصالات کووالانسي در DNA مي شوند. از جمله داروهاي آکليله کننده مي توان به سيس پلاتين اشاره نمود(Hartmann.j.t, 2003).
1-5-5-1 سيس پلاتين
از داروهايي که بطور گسترده در درمان تعداد بسيار زيادي از سرطان ها کاربرد دارد گروه پلاتينيوم ها مي باشند که سردسته آن ها داروي سيس پلاتين است(Trimmer.ee,1999 ).
سيس پلاتين، سيس پلاتينيوم و يا 1 CDDP يک داروي معمولي شيمي درماني بر پايه پلاتينيوم است که جهت درمان بسياري از سرطان ها نظير سارکوماها ، برخي از انواع کارسينوما( نظير سرطان ريه و تخمدان) ، ليمفوما و تومورهاي سلول هاي جنسي بکار مي رود(Trimmer.ee,1999).از ديگر کاربرد هاي باليني اين دارو مي توان به نقش سيس پلاتين در افزايش اثر پرتو درماني اشاره نمود(Rosenbery.b,et al.1965 ).
1-5-6 هورمون درماني
تومورهايي که در اندام هاي وابسته به هورمون نظير پستان و يا پروستات ظاهرمي شوند را مي توان با هورمون هاي درماني معالجه نمود(Hirsch.j,2006).
1-5-7 درمان هاي بيولوژيک و يا هدفمند
در اين روش درماني ، ژن ها و يا پروتئين هاي دخيل در رشد و يا حيات سلول هاي سرطاني مورد هدف قرار مي گيرند. درمان هاي بيولوژيک مشتمل بر بازسازي ، تحريک، هدايت و تقويت سيستم ايمني بدن بيمار بوده و با بکارگيري عواملي نظير اينترفرون ها، سيتوکين ها و آنتي بادي هاي مونوکلونال، رشد سلول هاي سرطاني را مختل مي کنند. عوارض جانبي اين گونه از درمان ها به علت عملکرد اختصاصي آن ها در مقايسه با روش هاي شيمي درماني معمولي کمتر است(Rein,d,t.et al.2006).
1-5-8 ژن درماني
ژن درماني روش جديدي براي درمان سرطان مي باشد که هنوز براي استفاده معمول نشده است. اما با اين وجود چندين استراتژي ژن درماني در حال بررسي و ارزيابي مي باشند که عبارتند از:
1-استفاده از ويروس هايي که امکان نسخه برداري جهت بروز ژن را نداشته ولي مي توانند به فعاليت داروهاي سيتوتوکسيک و يا مهار مستقيم رشد سلول هاي سرطاني کمک کنند.
2-استفاده از ويروس هايي که بصورت فعال نسخه برداري کرده اما فقط در سلول هاي سرطاني مي توانند ايفاي نقش کنند.
3-استفاده از ويروس هايي که مي توانند آنتي ژن هايي را در سطح سلول هاي سرطاني بيان کرده و بدين وسيله پاسخ ايمني ميزبان را تحريک نمايند.
کليد اصلي در موفقيت روش هاي مذکور تعيين يک سيستم ناقل ويروسي ايمن است که بتواند از پاسخ هاي سيستم ايمني ميزبان فرار کرده و خود را بطور مؤثري به محل تومور و يا سلول هاي سرطاني برسانند.
ساير استراتژي هاي ژن درماني بر اساس استفاده از اليگونوکلئوتيدهايي است که بيان ژن هاي مهم در حفظ حيات سلول سرطاني را مورد هدف قرار مي دهند(Freshney.r.i.,2005)
1-5-9 زيان هاي داروهاي شيميايي
يکي از مشکلات بزرگي که طب جديد با وجود امتيازات ظاهري آن نسبت به طب سنتي با خود به ارمغان آورده است، مصرف روزافزون داروهاي شيميايي است که متأسفانه روز به روز شکل حادتري به خود مي گيرد. از پيامدهاي اين مسئله به دو نکته مهم اشاره مي شود :
اول اينکه ميکروب ها و ويروس ها بر اثر مصرف مداوم، بي رويه و گاهي بدون توجه به طريقه خاص مصرف برخي داروها، به تدريج مقاوم مي شوند به اين ترتيب تاثير داروها ضعيف و حتي خنثي مي شود. دوم اينکه اگر چه استفاده از داروهاي شيميايي در درمان بيماري هاي خاص كه مورد نظر است مفيد واقع مي شود، ولي مصرف طولاني و در برخي موارد حتي مقطعي آن ها عوارض جانبي از خود بر جا مي گذارند و بعضا ممكن است از خود بيماري نيز خطرناك تر باشد. داروهاي شيميايي عمدتا با تقليد از فرمول داروهاي گياهي اما به صورت مصنوعي در آزمايشگاههاي داروسازي تهيه مي شوند. توجه شود که غير از استفاده از درمان هاي رايج ذکر شده، استفاده از گياهان دارويي در درمان سرطان از اهميت فوق العاده اي برخوردار است. در کشورهاي مختلف مطالعات متعددي جهت بررسي اثرات ضد سرطاني گياهان دارويي بومي انجام گرديده و اثر داروهاي گياهي بر انواع رده هاي سلول هاي سرطاني مورد ارزيابي قرار گرفته است. در مورد اثرات ضد سرطاني گياهان دارويي بومي در کشورهاي مختلف مطالعات متعددي صورت گرفته است تا جايي که برخي از گياهان بومي کاربرد درماني براي برخي سرطانها پيدا نموده اند.
1-6 سميت سلولي
1-6-1 دو مکانيسم مشخص عمده براي مرگ سلولي وجود دارند :
اول : نکروز که عبارت است از مرگ سلولي تصادفي که در اثر قرار گرفتن سلول در معرض عوامل فيزيکي و يا شيميايي جدي اتفاق مي افتد.
دوم : آپوپتوز يا مرگ برنامه ريزي شده سلولي که سلولهاي ناخواسته و يا معيوب را حذف مي کند.در مقابل ، سميت سلولي مکانيسم خاصي از مرگ سلولي را تعريف نمي کند، بلکه به طور ساده ويژگي کشندگي سلول1 يک ترکيب شيميايي را به صورت مستقل از مکانيسم عمل، نشان مي دهد.
توسعه داروهاي جديد نياز به سيستم هاي ارزيابي مناسب به منظور بررسي پتانسيل سميت ترکيباتي که در مراحل ابتدايي فرآيند کشف دارو2 هستند، دارد .ارزيابي سميت سلولي بر پايه سلول 3 در شرايطinvitro ابزاري مناسب براي نيل به اين هدف مي باشد که به جاي استفاده از حيوانات امروزه توجه زيادي را به خود جلب نموده است. با استفاده از چنين روش هايي مي توان بطور همزمان سميت سلولي تعداد زيادي از مواد شيميايي را در برابر انواع سلول ها مورد بررسي قرار داد . از اين روش ها در شيمي سرطان به منظور انتخاب کردن داروي مناسب و نيز دوز مناسب آن استفاده مي شود (Patel m.r,et al,2010).
1-7 اساس ارزيابي هاي سميت سلولي
سه خصوصيت اصلي وجود دارند که ارزيابي هاي سميت سلولي بر روي آن ها انجام مي شوند.
اولين نوع ارزيابي، اندازه گيري فعاليت متابوليکي سلول است. القاي زود هنگام آسيب سلولي سبب کاهش در فعاليت متابوليکي سلول مي شود.ويژگي ديگر که اغلب بررسي مي شود، تماميت غشاء سلول مي باشد. غشاء سلول يک سد عملکردي را در اطراف سلول تشکيل مي دهد و عبور و مرور مواد به داخل و خارج از سلول را در سطح بسيار بالا با کمک ناقل ها، رسپتورها و مسير هاي ترشحي تنظيم مي کند. هنگامي که سلول ها تخريب مي شوند، نشتي پيدا مي کنند. اين واقعيت اساس دومين نوع ارزيابي را فراهم مي کند . تماميت غشاء به وسيله اندازه گيري LDH در محيط خارج سلول تعريف مي شود و يا در ارزيابي ديگر جذب رنگ فلورسنت اتيديوم برومايد که به طور معمول از سلول هاي سالم خارج مي شود مورد بررسي قرار مي گيرد . تغيير در فعاليت هاي متابوليکي سلول ها نشانه هاي بهتري از آسيب هاي سلولي در مراحل اوليه هستند. در مقابل اثرات بر روي تماميت غشاء صدمات جدي تري بوده و به مرگ سلول منجر مي شوند.سومين نوع ارزيابي ها، اندازه گيري تعداد سلول ها است. زيرا به طور معمول سلول هاي مرده از ظرف کشت سلول جدا مي شوند. تعداد سلول ها مي تواند به وسيله شمارش مستقيم سلول ها و يا به وسيله اندازه گيري پروتئين تام و يا DNA سلول هاي کشت شده که متناسب با تعداد سلول ها است، اندازه گيري شود.
از رايج ترين روش هايي که براي ارزيابي سميت سلولي و يا قابليت زيست سلول ها پس از قرار گرفتن در معرض ترکيبات سمي به کار گرفته مي شوند مي توان به روش ارزيابي MTT assay , SRB و LDH اشاره نمود(Mosmann .t,1983) .
LDH assay، بر پايه اندازه گيري فعاليت لاکتات دهيدروژناز در محيط خارج سلولي مي باشد. لاکتات دهيد روژناز يک آنزيم پايدار سيتوپلاسمي است که در تمام سلول ها حضور دارد و پس از تخريب غشاء و يا ليز سلول به سرعت به داخل محيط کشت سلول رها مي شود . در اين روش ميزان مصرف NADH با روش اسپکتروفوتومتري به صورت کاهش در جذب نوري که به دليل کاهش در ميزان NADH مي باشد، در طول موج nm340 محاسبه مي شود. ارزيابي MTT روش ديگري براي بررسي قابليت زيست سلول ها مي باشد که اغلب به منظور تعيين سميت سلولي پس از قرار گرفتن در معرض ترکيبات سمي به کار برده مي شود.
MTT، نمک تترازوليوم محلول در آب است که با شکست حلقه تترازوليوم بوسيله آنزيم سوکسينات دهيدروژناز در داخل ميتوکندري به فورمازان 5 بنفش غير محلول تبديل مي شود. اين تغيير رنگ با استفاده از روش اسپکترو فوتومتري در طول موج nm540 قابل اندازه گيري مي باشد. اعتبار اين روش در رده هاي سلولي مختلف مورد بررسي قرار گرفته است. البته مدارک جديد تر پيشنهاد مي کنند که کاهش MTT مي تواند همچنين بوسيله NADH و يا NADPH در داخل سلول ها و خارج از ميتوکندري ها واسطه گري شود(Berridge .m.v,et al.1993).
SRB يک aminoxanthine است که به صورت الکترواستاتيک به اسيد هاي آمينه بازي در سلول هاي فيکس شده با TCA متصل مي شود و به اين ترتيب براي تعيين محتواي پروتئيني سلول به کار مي رود.رنگ فيکس شده محلول مي شود و با روش فوتومتريک در طول موج nm540 اندازه گيري مي شود . مقدار جذب نوري اندازه گيري شده با محتواي پروتئيني کل سلول و بنابر اين با تعداد سلول ها بستگي دارد(Knich v.c,et al.1995).
1-8 تکنيک سنجش MTT
سنجش ميزان بقا و تکثير سلول ها جهت تعيين ميزان اثر داروها، آنتي بادي ها ، سيتوکين ها و ساير فراورده هاي بيولوژيک برروي سلول هاي نرمال و سرطاني امري مهم به نظر مي رسد که در اين زمينه روش هاي متعددي استاندارد شده اند.برآورد ميزان تکثير و بقاء سلول را ميتوان با استفاده از روش هاي شمارش مستقيم و غير مستقيم انجام داد.شمارش مستقيم بصورت دستي ويا اتوماتيک با استفاده از هموسيتومتر و يا دستگاه شمارش ذرات که سلول ها را بطور سريالي و در چند قطب زماني شمارش ميکند انجام مي گيرد(Goodwin. C. j ,1995).در روش غير مستقيم از مواد راديو اکتيو نظير 3H-thymidine و رنگ هاي مختلفي نظير نوترال رد، MTT و XTT استفاده مي شود.
از آن جايي که استفاده از مواد راديو اکتيو علي رغم حساسيت فوق العاده بالاي آن مشکلات خاصي را براي محقق ايجاد مي کند، امروزه روش هاي رنگ سنجي به دليل سهولت در بکارگيري، سرعت و دقت کافي در حصول نتايج متداول تر مي باشد(Buttke .t.m,et al ,1993).
از طرفي در چندين مطالعه نشان داده شده است که تفاوت قابل ملاحظه اي بين روش هاي رنگ سنجي و راديو اکتيو وجود ندارد و لذا روش هاي رنگ سنجي به عنوان يک روش قابل اعتماد مطرح مي باشند(Mosmann t., 1983).
روش سنجش MTT يک تست آزمايشگاهي و يک ارزيابي رنگ سنجي غير راديو اکتيو است که جهت بررسي تاثير دارو بر روي رشد سلول ها ، سميت سلولي ترکيبات دارويي، فرآورده هاي گياهي و ساير مواد شيميايي و نيز جهت اندازه گيري تکثير سلول ها در پاسخ به موادي نظير فاکتورهاي رشد، سيتوکين ها، مواد غذايي و… کاربرد دارد.اين روش در اوايل دهه 1980 ميلادي توسط Mossman معرفي گرديد(Hagon. T.e, et al,2003).از مزاياي اين روش مي توان به سرعت انجام کار، سهولت اجرا و سنجش همزمان اثرات چند ماده که همگي در يک فلاسک 96 خانه اي انجام شده اند اشاره نمود. بدين خاطر است که مي توان از اين تکنيک براي مقايسه رده هاي سلولي گوناگون، مقايسه عوامل سيتوتوکسيک و يا بررسي اثرات ترکيبي داروها با يکديگر استفاده نمود.
اساس اين روش استفاده از نمک زرد رنگ و محلول تترا زوليوم 1 است که به اختصار MTT ناميده مي شود. اين نمک بوسيله سلول هاي زنده جذب و در اثر فعاليت ردوکتازي آنزيم هاي دهيدروژناز ميتوکندريايي به کريستال هاي نامحلول و بنفش رنگ فورمازان تبديل مي گردد(Wang x ,et al,2006).اين کريستال ها در خارج از سلول با افزودن يک حلال مناسب نظير دي متيل سولفوکسايد (DMSO)2 ، محلول اسيدي اتانول و يا محلول سولفات دو دسيل سديم رقيق شده در اسيد هيدروکلريدريک حل مي شوند(Fotakis.g,et al,2006).جذب نوري اين محلول رنگي را مي توان در طول موج خاصي ( عموما بين 500 تا 600 نانومتر) بوسيله دستگاه اسپکتروفتومتر اندازه گيري نمود. لازم به ذکر است که ميزان حساسيت اين رنگ مي تواند تحت تاثير فاکتورهاي ويژه اي از جمله حجم سلول و نيز مواد رنگي موجود در سيتوپلاسم قرار گيرد(Wang x ,et al,2006).براي هر سلولي يک رابطه خطي ميان تعداد سلول هاي زنده و ميزان جذب اندازه گيري شده وجود دارد. که اين رابطه امکان تعيين دقيق هر گونه تغييراتي را در ميزان حيات و تکثير سلول ها فراهم مي سازد.
در واقع از آن جايي که اين واکنش احيايي تنها زماني که آنزيم هاي ردوکتاز ميتوکندريايي فعال هستند رخ مي دهد، بنابر اين ميزان انجام واکنش مذکور را مي توان به عنوان معياري جهت سنجش ميزان سلول هاي زنده بکار برد.
زماني که ميزان فورمازان بنفش رنگ توليد شده بوسيله سلول هاي تيمار شده با ماده مورد نظر را با ميزان فورمازان توليد شده بوسيله سلول هاي کنترل مقايسه کنيم ، مي توان ميزان تاثير ماده مذکور را در مرگ و مير سلول ها و يا تغيير در متابوليسم سلول ها را از طريق رسم نمودار دوز- پاسخ مورد ارزيابي قرار داد(Klaude.m,et al,1996).
1-9 گياهان دارويي
طب سنتي داراي سابقه طولاني در خدمت به مردم در سراسر جهان است. گياهان دارويي حاوي فيتو كميكال هاي مختلف از جمله ويتامين ها، كارتنو ئيد ها، ترپنوئيد ها، فلاوونوئيد ها، پلي فنول ها، آلكا لوئيدها، تانن ها، ساپونين ها، آنزيم ها ،مواد معدني و غيره هستند. اين فتيو كميكال ها داراي فعاليتهاي آنتي اكسيداني هستند كه در جلوگيري يا درمان بسياري از بيماري ها از جمله سرطان استفاده مي شود. در طول دهه گذشته طب گياهي به يكي از مهمترين موضوعات جهاني، موثر بر سلامت جهاني و تجارت بين المللي تبديل شده است. Savtta d,2011)) گياهان دارويي نقش مهمي در سيستم بهداشت جمعيت جهان دارد و گياهان به خاطر توانايي تسكين و ترميم درد ارزشمند شناخته شده اند.(Sakarkar D.M ,2011 ) ايران داراي يكي از غني ترين فلورها ي دنيا مي باشد .با توجه به اينكه درصد قابل توجهي از گونه هاي گياهي ايران را گياهان دارويي تشكيل مي دهند، بنابراين از اين نظر از توانايي و قابليت بالايي برخوردار مي باشند.(مومني مقدم ،1384 )
برخي از گياهان از طريق افزايش عملكرد سم زدايي بدن باعث حفاظت بدن از سرطان مي شوند برخي پاسخ هاي بيولوژيكي گياهان باعث مهار رشد سرطان توسط تعديل فعاليت هورمونها و آنزيم هاي خاص شناخته شده است. بعضي از گياهان عوارض جانبي سمي شيمي درماني و پرتو درماني را كاهش مي دهند. دانشمندان در سراسر جهان به داروهاي گياهي براي تقويت سيستم ايمني سلولهاي بدن در برابر سرطان تمركز كرده اند. تاكنون شركت هاي دارو سازي بيش از 25000 گياه ضد سرطان دارويي را شناسايي كرده اند. سرطان يك محصولي است كه اختلال در بدن ايجاد مي كند و گياهان مي توانند اين اختلالات را اصلاح كنند و يا بسياري از سرطانها را تحت كنترل درآورند. از سال 1961 ،9 تركيب منشاء گرفته از گياهان كه براي استفاده در درمان سرطان مورد تأييد ايالات متحده قرار گرفته شامل وين بلاستين، وين كريستين، اتوپوسايد، ناولبين، teniposide، تاكسول، topotecan، taxotere ، irinotecank هستند. (Wamidh H)
1-10 تاريخچه استفاده انسان از گياهان دارويي
شناسايي داروهاي جديد از گياهان تاريخچه اي طولاني و موفق دارد. از زمان عهد باستان گياهان براي درمان بسياري از بيماريها مورد استفاده بوده اند. در سال 1805 مورخين توسط داروشناسي آلماني به نام Friedrich Serturner از گياه خشخاش ( Papaver Somniferum) جدا شد. به دنبال استخراج سالسيليک اسيد از پوست درخت بيد ( Salix alba) ، Felix Hoffmann آسپرين را در سال 1897 ساخت. Ephedrineاز گياه چيني ( Ephedra ) mahuangدر سال 1887 استخراج شد و توسط پزشکهاي آمريکايي در سال 1924 به خاطر خواص گشاد کننده برنش و دکونجستانت آن رايج شد. سديم کروموگليات که براي اولين بار در سال 1968 استفاده شد، مشتقي ازKhellin است که توسط Roger Altounyanاز دانه هاي Khellaمصري ( Ammi visnaga )جدا شد. داروي ضد مالاريا، آرتميزين، در سال 1972 از گياه چيني qinghaoتکوين يافت . اين مثال ها تاريخچه غني پزشکي بر پايه گياهان را نشان مي دهد.
1-11 اثرات ضد سرطاني گياهان دارويي
قرن هاي طولاني است که گياهان اساس درمان بيماري ها را در طب سنتي تشکيل داده اند و هنوز نيز در مراقبت هاي اوليه درماني حدود 80% از ساکنان کره زمين نقش عمده اي را دارا مي باشند. (Fransworth, 1984) سرطان بزرگترين عامل مرگ و مير در ميان انسانها بوده و درمانهاي امروزي آن اغلب چندان موثر نبوده و با اثرات جانبي نامطلوب همراه است. بنابراين با درنظر گيري عدم پاسخ مطلوب به درمان و رشد سريع بيماري تلاش براي تهيه داروهاي موثرتر با سميت کمتر ضروري است ترکيبات گياهي با اثرات بيولوژيک مختلف جداسازي شده و در علم داروسازي نوين وارد شده اند که در درمان سرطانهاي مختلف موثرند.( Newman DJ. 2003) براي يافتن ترکيبات دارويي، در ابتدا گونه هاي مختلف گياهي که اثرات درماني آنها توسط طب سنتي، و اطلاعات بومي به تاييد رسيده است، جمع آوري گشته و خشک مي شوند. سپس با کمک يک حلال آلي و به دنبال آن با يک حلال مايي نظير آب مقطر عصاره گيري مي شوند. عصاره هاي بدست آمده تحت بررسي هاي اوليه فارماکولوژيکي قرار مي گيرند.
در مواجهه با سرطان گياهان از دو نظر حائز اهميت مي باشند:
1-كيمو پرونتيشن سرطان (cancer chemopreventation ) : استفاده تركيبات مشتق شده از گياهان به منظور عدم ابتلاء به سرطان و تأثير چنين تركيباتي قبل از شروع بيماري.
2 – درمان سرطان ( cancer therapy ) : استفاده تركيبات مشتق شده از گياهان به منظور جلوگيري از پيشرفت سرطان و معالجه آن.
1-12گياهان دارويي و سرطان
با وجود پيشرفتهاي اخير در فارماکولوژي و شيمي دارويي 25% از کل داروهاي تجويز شده، مشتقات محصولات طبيعي هستند. در مورد داروهاي ضد سرطان اين رقم به بيش از 80% مي رسد. از 35 داروي پرفروش در سال 2000 در سراسر دنيا، 14 تركيب را فرآورده هاي طبيعي و يا مشتقاتشان تشكيل مي دهند(Butlet MS.2004). دو فرآورده گياهي موسوم به Paclitaxel(Taxol) ( از پوست درخت سرخدار اقيانوس آرام با نام Taxus brevifolia) و Camptothecin (از گياه زينتي چيني با نام camptotheca acuminate) تخمين زده ميشود كه حدوداً يك سوم از بازار دارويي ضد سرطان دنيا را به خود اختصاص دهد(Oberlines NH, Kroll DJ.2004). همچنين جداسازي آلكالوئيدهاي وينكا، Vinblastine و Vincristine از گياه Madagascar periwinkle, Catharanthus roseus عصر جديدي را در استفاده از مواد گياهي به عنوان داروهاي ضدسرطان معرفي كردند. آنها اولين داروهايي بودند كه در پزشكي براي درمان سرطان استفاده شدند. Vinblastine و Vincristine در تركيب با ديگر داروهاي شيمي درماني، براي درمان تعدادي از سرطانها مانند لوكمي لنفوم، سرطان بيضه پيشرفته، سرطانهاي سينه و شش ُاستفاده مي شوند(Cragg GM, Newman DJ. 2005). Eapipodophyllotoxinيك ايزومر از Podophyllotoxin است كه به عنوان فرآورده ضد توموري از ريشه گونه هاي پودوفيلوم به نام Podophyllum peltatum و podophyllum emodi جدا شد(Stahelin H. 1973). Etoposide و Teniposide دو مشتق نيمه صنعتي از Epipodophyllotoxin هستند كه در درمان لنفوم ها و سرطان هاي برونش و بيضه استفاده مي شود(Cragg GM, Newman DJ. 2005). Homoharringtonine كه از درخت چيني Cephalotaxus harringtonia var. drupacea جدا مي شود(Itokawa H, Wang X, Lee K-H. 2005-Powell RG, Weisleder D, Smith CRJr, Rohwedder WK. 1970)) داروي گياهي ديگري است كه در پزشكي استفاده مي شود. مخلوط راسميك هارينگ تونين و هوموهارينگ تونين در چين به طور موفقيت آميزي براي درمان لوكمي حاد ميلو‍‍ژن استفاده شده است(Cragg GM, Newman DJ. 2005- Kantarjian HM, O’Brien S, Anderlini P, Talpaz M.1996). Elliptinium يك مشتق از Ellipticin كه از گياه دارويي جزاير في جي موسوم به Bleekeria vitensis بدست مي آيد در فرانسه براي درمان سرطان سينه استفاده مي شود(Cragg GM, Newman DJ. 2005).
در حال حاضر بيش از 270000 گياه آلي در روي كره زمين وجود دارد اما فقط تعداد كمي از آنها از نظر فيتوشيميايي مورد بررسي قرار گرفته اند. بنابراين پيش بيني مي شود كه گياهان بتوانند تركيبات زيست فعال بالقوه اي را براي توسعه داروهاي جديد براي مبارزه با سرطان ارائه دهند.
1-13 فيتوشيمي گياهان ضد سرطان
اگرچه بيش از 3500 سال است که گياهان در درمان سرطان استفاده مي شوند با اين وجود، تنها از اواخر سال 1950 ، بررسي اثرات ضد سرطاني عصاره هاي تام گياهي آغاز گرديده است. از آن زمان تاکنون، اثرات ضد توموري بيش از 120000 عصاره گياهي، که خود متعلق به بيش از 6000 گونه گياهي مي باشند مورد بررسي قرار گرفته است که در نهايت، تعداد اندکي ترکيبات متفاوت، با ساختارهاي شيميايي مختلف و با



قیمت: تومان


پاسخ دهید