دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده کشاورزي و منابع طبيعي
پايان‌نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد “M.Sc.”
رشته: حشره شناسي
عنوان :
بررسي زيست شناسي و رفتار تخم گذاري (Hym.: Bethylidae) Goniozus spp.
روي کرم ميوه خوار خرما Batrachedra amydraula Meyrick
(Lep.: Cosmoptrygidae) در شرايط آزمايشگاه.
استاد راهنما :
دکتر ولي اله بني عامري
استاد مشاور :
مهندس عارف معروف
نگارش :
الهه صادقي
پاييز 1388
تقديم به
همسرم
و جناب آقاي دکتر افشار فرد که ديني عظيم بر بنده دارند.
سپاسگزاري
با ژرفترين سپاسها از پروردگار بزرگ ومهربان که با لطف بي پايانش مرا در مسيري از دانش قرار داد که امروز از صميم قلب شکرگزاراو هستم.
با حق شناسي و سپاسگزاري فراوان از پدر و مادر عزيزم براي همه محبت ها، تشويق ها و فراهم آوردن امکانات.
از آقاي دکتر مهران غزوي، رئيس بخش حشرات زيان آور موسسه گياه پزشکي کشور بخاطر مساعدت و نظرات راهگشا و ارزنده قدرداني مي نمايم.
از استاد گرانمايه و ارجمند جناب آقاي دکتر ولي اله بني عامري به خاطر راهنمائيهاي بي دريغ و ارزنده شان و فراهم نمودن تسهيلات کمال تشکر و قدرداني را مي نمايم.
از آقاي مهندس معروف به خاطر همکاري ها و مساعدتهاي بي دريغشان تشکر مي نمايم.
از آقاي دکتر رضا وفايي شوشتري به خاطر محبتها و نظرات مفيد و راه گشايشان کمال تشکر را دارم.
از آقاي دکتر Santhosh Shreevihar در دانشگاه Calicutبه خاطر نظريات ارزنده شان سپاسگذاري مي نمايم.
از آقاي دکتر Ian Hardy در Nottingham Universityبه خاطر راهنمايي هاي ارزنده و کمک هاي بي دريغشان سپاسگذاري مي نمايم.
از آقاي مهندس محمدي پور، کارشناس بخش تحقيقات حشره شناسي موسسه گياه پزشکي کشور به خاطر همکاريهاي بي دريغشان نهايت سپاسگذاري را دارم.
از خانم مهندس مونا مقصودلو به خاطر نظرات مفيد و کمک هاي صميمانه شان قدرداني مي نمايم.
از يگانه خواهر عزيزم الهام به خاطر کمکهاي بي دريغ اش سپاسگزاري مي نمايم .
چکيده:
کرم ميوه خوار خرما Batrachedra amydraula يکي از عوامل مهم خسارت زاي خرما پس از برداشت در تمام مناطق خرما خيز ايران مي باشد. در ارتباط با زيست شناسي و رفتار تخم گذاري زنبورهاي پارازيتوئيد اين آفت در آزمايشگاه به منظور استفاده در کنترل غير شيميايي آن در انبار ها تا کنون در کشور مطالعه جدي انجام نشده است (معروف، بني عامري 1385). زنبورهاي پارازيتوئيد خانواده Bethylidae بخصوص جنس Goniozus spp. از توانايي بالايي جهت محدود ساختن جمعيت کرم ميوه خوار خرما برخوردار هستند که در سالهاي اخير در دنيا استفاده هاي زيادي از گونه هاي مختلف آنها صورت گرفته است. اين خانواده در دنيا داراي 7 زير خانواده، 97 جنس و 2216 گونه است (Azevedo, 2006). از جمله خصوصيات مطلوب اين زنبورهاي پارازيتوئيد خارجي، همه جايي بودن و تخمگذاري دسته جمعي آنها است. بررسي هاي سالهاي 87-88 در استان کرمان و حومه نشان داد که در اين منطقه دو جنسGoniozus spp. وHolepyris sp. موجودند که جنسGoniozus spp. جهت پرورش آزمايشگاهي و بررسي انتخاب شد. در اين بررسي خصوصيات زيستي، نسبت جنسي و رفتار تخم گذاري اين زنبور پارازيتوئيد با تغذيه از پنبه آغشته به عسل رقيق شده و کرم ميوه خوار خرما به عنوان منبع غذايي تعدادي از زنبورها ماده و بستر تخم ريزي همه آنها در شرايط آزمايشگاه در 2±26 درجه سلسيوس، رطوبت نسبي 5±65 درصد و 14 ساعت روشنايي و 10 ساعت تاريکي مورد مطالعه قرار گرفت.
طول دوره نهفتگي تخم، طول دوره لاروي، مدت شفيرگي و ميانگين طول دوره رشد و نمو زنبورهاي نر و ماده به طور متوسط به ترتيب 093/0±02/1، 141/0±58/3، 303/0±80/5، 142/0±53/12 و 144/0±81/13 روز تعيين گرديد.
همچنين و الگوي تخم گذاري زنبورهاي پارازيتوئيد بررسي و مشخص شد که تخم ها موازي محور طولي بدن لارو ميزبان و اغلب در سطح پهلويي و پشتي گذاشته مي شوند. بررسي بندهاي حاوي تخم نشان مي دهد که بيشترين تعداد تخم روي بندهاي شکم وکمترين آن روي بندهاي سينه گذاشته شده است. با بررسي رابطه وزن لارو ميزبان و تعداد تخم گذاشته شده مشاهده گرديد که زنبورهاي پارازيتوئيد لاروهاي با وزن کمتر از 1 ميلي گرم را براي تخم گذاري انتخاب نمي نمايند و تعداد تخم گذاشته شده رابطه مستقيم با وزن لارو آفت دارد. همچنين جنس Holepyris sp. متعلق به خانوادهBethylidae به عنوان پارازيتوئيد گروهي و خارجيEphestia cautella براي اولين بار جمع آوري و گزارش مي شود.
کلمات?کليدي: کرم ميوه خوار خرما، زنبور پارازيتوئيد، رفتار تخم گذاري، الگوي تخم گذاري، Holepyris sp. ، Goniozus spp. و .Ephestia cautella
فهرست
عنوان صفحه
چکيده فارسيز
چکيده انگليسي62
فصل اول : مقدمه
مقدمه1
فصل دوم : بررسي منابع و مروري بر تحقيقات انجام شده3
2-1- خسارت و اهميت اقتصادي کرم ميوه خوار خرما3
2-2- کرم ميوه خوار خرما Batrachedra amydraula 4
2-2-1- ريخت شناسي4
تخم5
لارو5
شفيره6
حشره 6
2-2-2- پراکنش7
2-2-3- زيست شناسي9
2-2-4- تغذيه و خسارت9
2-2-5- مبارزه بيولوژيک10
2-2-5-1- عوامل موثر بر سازگاري و کارايي دشمنان طبيعي15
2-2-5-2- ثابت دمايي15
2-2-5-3- اثر دما بر واكنش‌هاي بيوشيميايي16
2-3- زنبورهاي پارازيتوئيد بالا خانواده Bethyloidea17
2-4- خانواده Bethylidae 17
2-4-1- مرفولوژي خانواده Bethylidae 17
فصل سوم : مواد وروشها
3-1- جمع آوري و شناسايي Goniozus spp.20
3-2- پرورش آزمايشگاهي پارازيتوئيد Goniozus spp. و کرم ميوه خوار خرما21
3-2-1- پرورش کرم ميوه خوار خرما21
3-2-2- پرورش زنبور پارازيتوئيد22
3-3- بررسي زيست شناسي زنبورهاي پارازيتوئيد24
3-3-1- طول عمر زنبورهاي نر و ماده و طول دوره باروري 24
3-4- بررسي الگوي تخمگذاري زنبورهاي پارازيتوئيد26
3-5- بررسي رابطه وزن ميزبان و تعداد تخم گذاشته شده26
3-6-تجزيه وتحليل داده ها26
فصل چهارم : نتايج
4-1- جمع آوري و شناسايي زنبورهاي پارازيتوئيد کرم ميوه خوار خرما27
4-2- شكل شناسي زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. (تخم، لارو، شفيره و حشره بالغ)28
4-3- زيست شناسي زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. 32
4-3-1- طول دوره زندگي (تخم، لارو، شفيره و حشره بالغ)34
4-3-2- رفتار تخم گذاري36
4-3-3- طول عمر زنبورهاي نر و ماده38
4-3-4- بررسي نسبت جنسي زنبورهاي نر و ماده بر روي مراحل مختلف رشدي کرم ميوه خوار خرما38
4-4- تعيين الگوي تخمگذاري زنبورهاي پارازيتوئيد 39
4-5- بررسي رابطه وزن ميزبان و تعداد تخم گذاشته شده 42
فصل پنجم: بحث
پيوست ها59
فهرست منابع62
Abstract 65
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره4-1- زيست شناسي زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. بر روي کرم ميوه خوار خرما
در شرايط آزمايشگاهي، دما 1±28 درجه سانتي گراد، رطوبت نسبي 5±60 درصد، 14ساعت روشنايي
و10 ساعت تاريکي36
جدول شماره 4-2- الگوي تخمگذاري در شرايط آزمايشگاهي 2±26 درجه سانتي گراد، رطوبت
نسبي60-70 درصد و 14 ساعت روشنايي و 10 ساعت تاريکي39
جدول شماره 4-3-تجزيه واريانس پراکنش تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. روي
سطوح لاروي کرم ميوه خوار خرما بدون در نظر گرفتن قفسه سينه و شکم 40
جدول شماره 4-4- تجزيه واريانس بين گروه ها و داخل گروه ها41
جدول شماره4-5- جدول فراواني تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. روي سطوح لاروي
کرم ميوه خوار خرما 41
جدول شماره4-6- جدول توصيفي بيشترين و کمترين تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد spp. Goniozus
روي سطوح لاروي کرم ميوه خوار خرما. 42
جدول شماره 4-7- جدول تجزيه واريانس تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. روي
بندهاي لارو کرم ميوه خوار خرما42
جدول شماره 4-8- جدول توصيفي بيشترين و کمترين تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Gomiozus spp. روي قفسه سينه و شکم لارو کرم ميوه خوار خرما 43
جدول شماره 4-9- جدول توصيفي بيشترين و کمترين تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Gomiozus spp.
در نواحي مختلف بدن لارو کرم ميوه خوار خرما43
جدول شماره4-10- جدول تجزيه واريانس تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. روي
بندهاي شکم و قفسه سينه لارو کرم ميوه خوار خرما44
جدول شماره 4-11- جدول گروه بندي ميانگين تعداد تخم زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp.
روي نواحي مختلف بدن لارو کرم ميوه خوار خرما (بر اساس قانون دانکن) 45
جدول شماره 4-12- تعداد تخم گذاشته شده توسط زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp. روي لارو
کرم ميوه خوار خرما47
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار شماره 4-1- نمودار تجمعي نتايج پيش بيني شده و نتايج مشاهدات47
فهرست اشكال
عنوان صفحه
عکس2-1- مورفولوژي زنبورهاي خانواده Bethyloidea 19
عکس3- 1- انكوباتور حاوي ظروف پرورش زنبورهاي پارازيتوئيد22
عکس3-2- اتاق پرورش بخش تحقيقات حشره شناسي كشاورزي23
عکس3-3- ظروف بررسي رفتار زنبورهاي پارازيتوئيد در اتاق پرورش23
عکس 3-4- پتري ديشهاي بررسي نسبت جنسي زنبورهاي پارازيتوئيد25
عکس3-5- ظروف بررسي الگوي تخمگذاري26
عکس4 -1- رگبندي بال جلويي در Goniozus spp.27
عکس4 -2- تخم بيضي شکل، موازي محور طولي بدن28
عکس 4-3- تخمگذاري به صورت دسته جمعي29
عکس 4-4- مراحل اوليه لاروي29
عکس 4-5- مرحله انتهاي لاروي30
عکس 4-6- سوراخ دايره اي شکل، محل خروج حشره کامل از پيله ابريشمي سفيد31
عکس 4-7- حشره بالغ زنبور پارازيتوئيد Goniozus spp.32
عکس 4-8- سطح شکمي شفيره بدون پيله33
عکس 4-9- سطح پشتي شفيره بدون پيله34
عکس4-10- حشره بالغ زنبور پارازيتوئيد (نر)35
عکس4-11- حشره بالغ زنبور پارازيتوئيد (ماده)35
عکس4-12- بررسي لارو توسط زنبور پارازيتوئيد قبل از تخمگذاري.38
عکس4-13- رابطه مستقيم بين اندازه لارو وتعداد تخم گذاشته شده45

مقدمه
جمعيت کليدي ترين مفهوم در حشره شناسي است. تمام تلاش ها براي اين است که عملکرد محصول افزايش يابد و نرخ بقاي جمعيت رو به افزايش انسان بالا رود. انسان براي رسيدن به اين هدف ساختار جمعيت بسياري از موجودات از جمله حشرات را تحت تأثير قرار داده است. شناخت جمعيت و مطالعه رفتارهاي آن از اين ديدگاه، امري اجتناب ناپذير است (بني عامري، 1382). جمعيت انسان در کره زمين بسيار زياد است و روند رو به افزايش نيز دارد. بشر براي تاٌمين نيازهاي خودخواهانه اش و به خاطر ايجاد مزارع گسترده تر و بهره برداري بيشتر، اکوسيستمهاي طبيعي را به سرعت بر هم زده و موجب تخريب جنگل ها، نابودي خاک و گياه خودرو و حيات وحش مي گردد. روشهاي بهره برداري و متکي بر تکنولوژي ماشيني و مواد شيميايي مصنوعي، ممکن است در کوتاه مدت پر بازده باشند اما مسلما پايدار نبوده و آلاينده محيط خواهند بود. امروزه ثابت شده است که بايد براي جانوران وحشي و گياهان خورو نيز حق حيات قائل شد ودر فضاي موجود سهمي نيز براي آنها منظور نمود. بنابر اين توليد بيشتر و در عين حال حفظ محيط زيست دو موضوعي است که هماهنگي آنها در آغاز قرن بيست ويکم مورد توجه انسان خواهد بود. کنترل بيولوژيک آفات، پاسخي است طبيعي به بخشي از اين برنامه که کنترل پايدار را به ارمغان آورده و براي محيط زيست نيز ناآلاينده محسوب مي گردد (موسوي، 1379).
شب پره کوچک خرما Batrachedra amydraula?? يکي از مهمترين آفات ميوه نارس خرما در نخلستان مي باشد که با تغذيه از جنين،?ارتباط بين ميوه و پايه آن را قطع مي نمايد?و موجب خشک شدن و ريزش ميوه خرما مي گردد. خسارت اين آفت از نخلستان??آغاز??و با انتقال?به انبار قادراست به سيکل زندگي خود ادامه دهد (اسماعيلي، 1375؛ دامغاني،1377؛ شايگان و همکاران، 1377و پژمان، 1380).
خسارت اين آفت در سالهاي اخير در نخلستانهاي کشور روند افزايشي داشته است،?به طوريکه در بعضي درختان50 تا 70 درصد ميوه ها توسط لارو نسلهاي مختلف آفت خسارت ديده و ريزش نموده است. به دليل شرايط نا مناسب نخلستانها ،?باد بردگي سم، وضعيت چتري شکل تاج (Canopy) درخت خرما و عوامل جوي نامساعد مبارزه شيميايي بصورت زميني يا هوايي به وسيله هواپيما، نه تنها در کنترل اين آفت موفقيت آميز نبوده بلکه موجب افزايش آلودگي محيط زيست و حذف جانوران مفيد نيز شده است?(روحاني، 1367 و کرمپور، 1384). بنابراين استفاده از ساير روش هاي کنترل آفت از جمله کنترل بيولوژيک مورد تأکيد محققين مي باشد.
زنبورهاي خانواده Bethylidae? زنبورهايي با گسترش جهاني از مناطق گرمسيري تا مناطق زير آرتيک مي باشند (فرازمند، 1386). اين خانواده در دنيا داراي 7 زير خانواده، 97?جنس و 2216 گونه است (Azevedo, 2006). اين زنبورها، اکتوپارازيت انفرادي يا گروهي کرم ميوه خوار خرما مي باشند که بيش از 20 عدد تخم را روي ميزبان قرار?مي دهند. تعداد تخم در هر تخمگذاري متناسب با اندازه ميزبان مي باشد. همچنين در شرايط آزمايشگاه ماده هاي درشت تر?تعداد بيشتري تخم مي گذارند و طول عمر بيشتري دارند (Hardy et al., 1992).
در بررسي هاي زيست شناسي، طول دوره يک نسل زنبور در شرايط طبيعي حدود 9 تا10 روز تعيين شده است. با توجه به طول دوره يک نسل آفت که حدود يک ماه مي باشد، در مقابل هر نسل آفت، زنبور 3 نسل توليد مي کند، به عبارت ديگر از اوايل ارديبهشت ماه تا اواخر خرداد ماه که آفت فعال است زنبور 8-9 نسل ايجاد مي کند که بيانگر پتانسيل قابل توجه پارازيتوئيد است (شايگان، 1376)
نظر به کمبود اطلاعات درباره خصوصيات زيستي و رفتار جفتگيري اين زنبور پارازيتوئيد روي کرم ميوه خوار خرما، موضوع طرح حاضر به اين امر اختصاص يافت.
2-1- خسارت و اهميت اقتصادي کرم ميوه خوار خرما
شب پره کوچک خرما Batrachedra amydraula Meyrick (Lep.: Batrachedridae) يکي از مهم ترين آفات خرما در مناطق کشت خرما است و تا کنون از هندوستان و از کشورهاي مختلف خاورميانه و شمال آفريقا گزارش شده است. در ايران نيز در کليه مناطق کشت خرما، پراکنده است. از اين آفت به عنوان مهم ترين آفت ميوه نارس خرما نام برده شده است، اما در اولين گزارش ها، از اين آفت به عنوان آفت انباري خرما ياد شده است (رحماني و همکاران، 1387). ميزان خسارت اين آفت بين 50 تا 70 درصد گزارش شده است. در صورتيکه در برخي گزارش ها خسارت آن تا 75 درصد هم ذکر شده است (رحماني و همکاران، 1387). بيولوژي اين آفت در شرايط صحرائي و در شرايط آزمايشگاهي مورد مطالعه قرار گرفته است و اطلاعاتي در زمينه جدول زندگي و بيولوژي آن وجود دارد. بررسي نتايج نشان مي دهد که در شرايط آزمايشگاهي اين حشره فاقد دياپوز بوده و بدون هيچ توقفي در رشد به فعاليت خود ادامه مي دهد. اما Blumberg در سال 1975 ذکر کرد که در دماي 23 درجه سانتي گراد 2/44 درصد ماده ها داراي دياپوز هستند. البته چنين حالتي در دماي 25 درجه سلسيوس در 10 درصد از جمعيت مورد مطالعه مشاهده شده است (رحماني و همکاران، 1387).
اين آفت به عنوان آفت اصلي و مهم خرماي نرسيده در ايران، ليبي، مصر، عراق و اسرائيل مي باشد که تا 75 درصد محصول را از بين مي برد (فرازمند، 1386). اين آفت در جنوب اسرائيل حداقل داراي سه نسل در سال است (فرازمند، 1386). در ايران مهم ترين عامل ريزش ميوه درختان خرما بوده و در تمام خرما کاري ها ديده مي شود. داراي سه نسل در سال بوده و زمستان را بصورت لارو سن آخر در درون پيله مي گذراند. در شرايط آب وهوايي ايران هنگام گل دهي نخل ها فعال گرديده و پس از کمي تغذيه از ميوه هاي تازه تشکيل شده تبديل به شفيره گرديده و زماني که درجه حرارت متوسط به 18-20 درجه سلسيوس مي رسد حشرات بالغ ظاهر مي گردند. شب پره از دانه گرده تغذيه نموده و سپس تخم هاي خود را به صورت تک تک روي انشعابات خوشه، دم ميوه و اطراف برگچه در تاج درخت مي گذارد. طول عمر حشرات بالغ 5-8 روز و دوره جنيني تخم 7 روز است. پس از تفريخ تخم لاروهاي جوان به ميوه ها حمله نموده و هنگام تغذيه خود را با تنيدن تار هاي محکم ابريشمي در مجاورت کاسبرگ مستقر و با سوراخ نمودن ميوه از همين محل وارد آن شده و قسمتي از دانه نرم آن را مي خورد (معروف و بني عامري، 1385).
اين آفت به صورت لارو همراه با ارقام خشک خرما در زمان برداشت وارد انبار مي شود و خسارت شديدي را وارد مي نمايد. به طوريکه در اغلب سالها حدود 90 درصد محصول خرماي خشک استان کرمان و حومه که شامل ارقام قصب، پرکو، هفتاد گزي، کروت و غيره مي باشد را از بين مي برد. باغداران به اجبار محصول خسارت ديده خود را با قيمت بسيار نازل به دامداران مناطق جنوب خراسان مانند بيرجند و قائن مي فروشند و تنها اندکي از آن با وجود خوش خوراک بودن به مصرف تغذيه مردم استان مي رسد. با توجه به بررسي هاي انجام شده اين آفت در منطقه با شرايط عادي حدود 8 نسل و در صورت مناسب بودن حرارت و رطوبت مي تواند بدون وقفه به ايجاد نسل هاي مکرر بپردازد. جاي دارد که با اجراي طرح هاي تحقيقاتي راه هاي مناسب کنترل آفت بخصوص کنترل غير شيميايي را شناسايي و به مردم محروم منطقه ارائه نمود (معروف و بني عامري، 1385).
در سالهاي اخير جمعيت خسارت کرم ميوه خوار خرما رو به افزايش بوده بطوري که در بعضي مناطق بم 50 تا 70 درصدريزش ميوه ديده شده است. اين آفت علاوه بر خسارت زيادي که به محصول درختي وارد مي آورد آفت انباري خرما نيز محسوب مي گردد. نتايج مطالعات انجام شده نشان مي دهد که خسارت اين آفت در هر سال از حدودفروردين ماه آغاز گشته و به تدريج با گرم شدن هوا و افزايش رطوبت نسبي بر شدت آن افزوده مي گردد. بطوريکه در حدود ماههاي خرداد و تير خسارت آفت به حداکثر مقدار مي رسد. در ميان عوامل مورد بررسي، خسارت با حرارت و رطوبت همبستگي زيادي نشان مي دهد. بيشترين خسارت آفت بين متوسط دماهاي روزانه 21 تا 36 درجه سانتي گراد و متوسط رطوبت نسبي بين 20 تا 32 درصد بوقوع مي پيوند و در خارج از دامنه مزبور از خسارت آفت کاسته شده و يا روند افزايش آن متوقف مي گردد (لطيفيان و زارع، 1382).
2-2- کرم ميوه خوار خرما Batrachedra amydraula
2-2-1- ريخت شناسي
ريخت شناسي و مشخصات تاکسونومي اين حشره توسط افراد معدودي بررسي و توصيف شده است.
مشخصات مرفولوژي
تخم
به رنگ سفيد شيري، و کروي شکل، به قطر 512 ميکرون و طول 776 ميکرون مي باشد. تخم هاي تازه گذاشته شده ابتدا جلاي سفيد رنگ و در مواردي زرد رنگ با جلاي مرواريدي ديده شده که با گذشت حدود 24 ساعت به رنگ زرد مايل به نارنجي در مي آيند (شايگان، 1376).
لارو
رنگ لارو اين آفت، سفيد مايل به زرد، رنگ سر لارو زرد مايل به قهوه اي مي باشد. طول آن 12-10 ميلي متر، بدن صاف کمي براق، در روي حلقه هاي بدن مخصوصا نيم حلقه هاي شکمي (Sternite) تراکم موها کم و در انتهاي حلقه آنال تراکم آنها بيشتر است. سه جفت پاي صدري از سه مفصل تشکيل يافته و ناخن در قاعده زائده دندانه مانندي دارد. تعداد حلقه هاي شکم 9 عدد، در روي حلقه هاي سوم تا ششم دو جفت پاي کاذب قرار گرفته که در سطح هريک 20-24 عدد قلاب وجود دارد. تعداد قلابهاي آنال 13-15 عدد مي‌باشد (قريب، 1346).
بر اساس قانون ديار Dyar(s Law after Imms لارو کرم ميوه خوار خرما داراي 5 سن لاروي مي باشد. عرض کپسول سر لاروهاي سنين مختلف به ميلي متر اندازه گيري و به شرح زير ارائه شده است:
سن اول 27/0-25/0 ميلي متر
سن دوم 48/0-36/0 ميلي متر
سن سوم 49/0-48/0 ميلي متر
سن چهارم 63/0-58/0 ميلي متر
سن پنجم 8/0-68/0 ميلي متر
در پايان سن پنجم لارو سفيد رنگ و بي حرکت مي گردد اين مرحله به عنوان دوره پيش شفيرگي شناخته شده است. لارو در اين هنگام شروع به تنيدن تار هاي ابريشمي و توليد پيله اي به رنگ قهوهاي روشن نموده و درون آن استراحت مي‌نمايد (Fahmy et al., 1971).
همچين طول لارو را در آخرين مرحله رشد و نمو 8-12 ميلي متر ذکر شده است (شايگان، 1376).
شفيره
شفيره آفت چنين توصيف شده: به طول 15 ميلي متر، بيضي شکل با دو انتهاي کشيده و زرد رنگ که در روي خوشه هاي خرما و در بين تارها و کرک هاي تنيده شده توسط لاروها به صورت مجتمع ديده مي شوند (قريب، 1346).
حداکثر طول شفيره را 5-6/5 ميلي متر و عرض آن را 8/0-2 ميلي متر ذکر شده و در برخي موارد رنگ شفيره کرم بوده و با افزايش سن، تيره تر مي شود. شفيره درون پيله در ميان ليفهاي پايه برگها يا درون خاک تشکيل مي شود. رنگ پيله ها قهوه اي روشن بوده و هنگامي که درون خاک تشکيل مي گردند ذرات شن به رشته هاي ابريشمي چسبيده و موجب استحکام پيله مي گردد (شايگان، 1376).
حشره كامل
حشره بالغ خاکستري مايل به سفيد با پولک هاي نقره اي در سطح بدن، نقطه هاي کوچک قهوه اي و در انتهاي بدن يک دسته موي سفيد مايل به بور ديده مي شود. سر پروانه بزرگ، چشم ها مرکب و به رنگ قهوه اي، شاخک نخوش است و بندهاي کوچکي دارد که تعداد شان از يکصد عدد تجاوز مي کند. شاخکها در کناره بالاي چشم ها قرار گرفته و طول آن به اندازه دو سوم درازاي بدن حشره است. روي پشت سينه اول پروانه پولکهاي بلند قهوه اي مايل به خاکستري ديده مي شود. روي بالهاي روئي يک نوار طولي از پولکهاي سفيد مايل به بور و اطراف آن دو نوار قهوه اي کوچک وجود دارد. عرض بالهاي روئي در قاعده کمي عريض تر و به تدريج که به راس بال منتهي مي شود باريک تر و نوک تيز مي گردد. عرض بدن حشره با بالهاي باز 11- 13 ميلي متر و طول آن 6-8 ميلي متر است. در کناره هاي بالا و پائين بالپوشها موهاي خاکستري رنگ مايل به بور وجود دارد. کناره بالهاي زيرين از ريشک هاي خاکستري رنگ پوشيده شده است. مهميز انتهاي ساق پاهاي عقب و وسطي بلند ومهميز خارجي آن بلند تر از داخلي است. پاهاي جلوئي مهميز کوچکي دارد. پالپها از ده بند تشکيل و در وسط آن خرطوم قرار دارد. طول خرطوم از انتهاي ران جلو، کمي تجاوز مي کند. در وسط ساق پاي عقبي دو زائده مهميز مانند يافت مي شود که زائده خارجي طولش دو برابر و نيم زائده داخلي مي باشد (قريب، 1346).
شب پره بالغ آفت را چنين توصيف مي کنند: شب پره کامل به رنگ زرد کم رنگ متمايل به قهوه اي آجري بوده و طول بدن نرها 5 و ماده ها 6 ميلي متر مي باشد. عرض حشره نر با بالهاي باز 14 و حشره ماده 16 ميلي متر مي باشد.
در مصر نمونه هاي جمع آوري شده از کرم ميوه خوار خرما مورد مطالعه رده بندي و ريخت شناسي Badr قرارگرفته و توصيف شده است (شايگان، 1376).
2-2-2- پراکنش
اولين بررسي ها و نمونه برداري ها از آفات نخل خرما در سال 1958 توسط Martin درليبي، در سال 1923 توسط Bodenheimer در مصر، در سال 1985توسطDov درفلسطين، در سال1920 توسطBuxton درعراق، در سال 1986 توسط AL Azawi در قطر، در سال 1981 توسط El-Haidari در کويت، بحرين و امارات متحده عربي، در سال 1982 توسط Talhouk و همکاران، در عربستان سعودي، در سال1981 توسط، El-Haidari دريمن، در سال 1982 توسط Sharif & Wajih در پاکستان و در سال1914 توسط Cook در کاليفرنيا انجام گرفته است (El-Sherif et al., 1996).
طبق تحقيقات انجام گرفته در نواحيAL-Arish در شمال سينا در مصر، طي دو سال نمونه برداري و بررسي گونه هاي خسارت زا، مرحله خسارت زني، نحوه خسارت، مدت زمان خسارت و قسمت هاي مورد حمله، 11 نوع حشره آفت از 9 خانواده از راسته هاي Isoptera، Homoptera، Lepidoptera و Coleoptera ذکر شده است. عمده ترين و بيشترين خسارت اقتصادي مربوط به Batrachedra amydraula ،Psammotermes hypostoma ،Mely bug ،Parlatoria blanchardii وPhoenicoccus marlatti تعيين گرديد (El-Sherif et al., 1996).
کرم ميوه خوار خرما B .amydraula که به شب پره کوچک خرما نيز معروف است که در نواحي جنوب کشور به عنوان خميره يا سرخه شناخته مي شود. اين آفت، به عنوان يکي از خطرناک ترين آفات خرما در مناطق خرما خيز کشور ذکر شده است و لارو آن بلافاصله پس از تلقيح درخت شروع به تغذيه از ميوه هاي نارس نموده و موجب ريزش آنها پس از 10-15 روز مي گردد. در بهار زماني که ميوه ها به اندازه نخود شد (مرحله جنبوک) مورد هجوم لاروهاي سن اول که تازه از تخم خارج شده اند واقع مي گردند. لاروها پس از خروج از تخم ابتدا با تنيدن تار خود را روي ميوه مستقر ساخته و سپس با ايجاد سوراخ در ته ميوه، نزديک کاسبرگ، وارد آنها شده و با تغذيه از گوشت ميوه خود را به هسته و جنين (placenta) قبل از اينکه خشبي و سخت گردد مي رساند. در اين زمان ميوه ها ريزش نموده يا اينکه به صورت خشک شده روي خوشه هاي درخت باقي مي مانند. ميوه هاي ريزش نموده به دليل داشتن رنگ سرخ توسط باغداران (سرخه يا خميره) ناميده شده و به گمان اينکه پيش رس مي باشند براي فروش به بازار عرضه مي گردند. تغذيه لاروها از هسته تنها در زماني صورت مي گيرد که هنوز سخت و خشبي نشده باشد. ميوه ها در اين مرحله (پوديز) نام دارند در مراحل رشد و نمو بعدي ميوه ها به ترتيب خارک و رطب ناميده مي شوند. حداکثر خسارت در مراحل رشدي ميوه پوديز و خارک بوده و ميزان خسارت در نواحي مختلف خرما خيز کشور از 20 تا 70 درصد متفاوت است. چنانچه متوسط خسارت را 50 درصد درنظر بگيريم ده درصد مربوط به مرحله اي است که ميوه به اندازه نخود (جبنوک)، سي درصد مربوط به مراحل پوديز و خارک و ده درصد ديگر ريزش ميوه ها در فاصله رشدي خارک تا رطب خواهد بود. زيان وارده به ارقام مختلف خرما يکسان نبوده و برخي از آنها نسبت به آفت حساسيت بيشتري دارند. در استان خوزستان رقم استعمران که نسبت به ساير ارقام، قند بيشتري دارد حساس تر است. به علاوه خسارت آفت در نخلستان جوان و ارقام پا کوتاه بيش از نخلستان هاي قديمي و ارقام پا بلند است (قريب، 1346). همچنين ذکر شده است که از صد عدد ميوه ريخته شده پاي درخت 99 درصد ريزش مربوط به عوامل طبيعي و تنها 1 درصد مربوط به خسارت لاروي شب پره کوچک خرما بوده است. به علاوه بسياري از ميوه هاي آلوده به دليل وجود تارهاي ابريشمي تنيده شده بوسيله لارو آفت روي درخت باقيمانده و ريزش نمي نمايند. ميزان خسارت و آلودگي در نخلستانهاي رها شده و بدون مراقبت هاي باغباني خيلي بيشتر از باغاتي است که کارهاي داشت به خوبي در آنها انجام مي شود. لذا رعايت بهداشت و کاربرد صحيح کارهاي باغباني از راههاي موثر در کنترل آفت ذکر شده است (شايگان، 1376).
مناطق انتشار آفت در ايران شامل تمام مناطق خرما خيز کشور مي باشد، مناطق کرمان، بلوچستان، يزد، فارس، خوزستان، هرمزگان، قصر شيرين، بنادر خليج فارس، مهران، اصفهان (بافق، خور و بيابانک) و تهران از مناطق پر پراکنش آفت معرفي شده است (معروف و بني عامري، 1385).
اين آفت در ايران و عراق سه نسل دارد. با نمونه برداري از انبارهاي سنتي خرماي خشک رقم قصب و ميوه هاي خشک باقي مانده روي درخت و کف زمين، گزارش شده که اين شب پره نور گريز بوده و در حرارت هاي بالا از 20 درجه سلسيوس مي تواند بدون وقفه توليد مثل نمايد (دامغاني،1377). همچنين در گزارش هاي تحقيقاتي انجام شده به وجود اين آفت از خرماهاي انباري مناطق بوشهر، خوزستان، کرمان (شهداد)، بم و جيرفت اشاره شده است (شايگان و همکاران، 1377).
همچنين سندگل B. amydraulaرا آفت خرماهاي نارس روي خوشه وخرماهاي انباري معرفي نموده است. انتشار آفت از هندوستان تا خاور ميانه و شمال آفريقا مي باشد، به طوريکه در کشورهايي نظيرعراق، عربستان سعودي، بحرين، يمن، مصر، اسرائيل، تونس و ليبي از اين آفت به عنوان يکي از آفات مهم نخلستانها ياد شده است ( معروف، بني عامري 1385 1975; Blumberg,).
نخل خرما با نام علمي Phoenix dactylifera L. داراي مهمترين جايگاه توليد خرما در منطقه Hadhraout wadi در کشور يمن (جنوب عربستان) مي باشد. در اين منطقه بيشتر از 179300 اصله نخل وجود دارد که آفات و کنه ها خسارت زيادي به آنها وارد مي کنند. در اين ميان شب پره کوچک خرما مهمترين آفت اين منطقه محسوب مي شود که خسارت قابل توجه آن از اين منطقه و ساير نقاط دنيا گزارش شده است (فرازمند، 1386).
خسارت اين آفت روي ارقام مختلف خرما، متفاوت مي باشد. در سال 1975 خسارت اين آفت روي رقم Hajri خرما، تا 100 درصد هم برآورد شده است. کشاورزان در اين منطقه معمولا دو هفته بعد از گرده افشاني، روغن کنجد روي خوشه ها مي پاشند، که مانند يک آفت کش کارايي مناسبي دارد. آنها از ساير آفت کشها نيز برا ي کنترل اين آفت استفاده مي نمايند. اما به علت گسترش مقاومت آفت به آفت کشها، انهدام دشمنان طبيعي، اثرات مخرب زيست محيطي و خطرات ناشي از سمپاشي براي کارگران در تلاش براي بکارگيري روشهايي با حداقل خسارت و هزينه و حداکثر ايمني و کيفيت محصول مي باشند Aljirradi& Bamiftah, 1994)).
Dowson، (1982) تعدادي از آفات خرماي مناطق مختلف جهان را ليست نموده و کرم ميوه خوار خرماB. amydraula را به عنوان يکي از آفات مهم خرماي نارس ذکر نمود.
2-2- 3- زيست شناسي
در مناطق مختلف پراکنش با توجه به شرايط اقليمي هر منطقه تفاوتهايي در زيست شناسي آفت وجود دارد.
کرم ميوه خوار خرما اولين بار از اسرائيل در سال 1970 گزارش شده است. زمان ظهور آن در نخلستان از اواخر ماه مارچ تا اوايل ماه جولاي مي باشد. در اواخر مراحل رشد، لاروها به دياپوز مي روند که در اين مرحله، تحت تاثير تغييرات طول روز در اوايل بهار و اواخر تابستان هستند (1975 Blumberg,).

2-2-4- تغذيه و خسارت
خسارت شديد اين آفت روي خرما در صحراي سينا بررسي و مشاهده شد که لارو آفت با جويدن تمام اطراف انتهاي ساقه به سراسر ميوه نفوذ کرده و به ميوه و هسته خسارت مي زند.
با بررسي 111 عدد ميوه خرماي خسارت ديده رقم Khadrawi در منطقه بيابان Arava ، نتيجه گيري شد که ميوه هاي نارس خرما به قطر 6/0 و1 سانتي متر و ميوه هاي رسيده خرما به قطر 2 و5/2 سانتي متر بيشتر مورد حمله قرار مي گيرند. همچنين ارقام ,Khadrawi ,Zahidi ,Halawi ,Medjool Barhee وHayany بيشتر متحمل خسارت مي شوند (Blumberg, 1975).
در طول ماه آپريل تعداد لارو آفت افزايش قابل توجهي يافته و خسارت به وضوح قابل رويت است. لاروها توانايي انتقال از يک ميوه به ميوه ديگر در شاخه هاي مجاور را داشته که اين امر باعث افزايش جمعيت و ريزش ميوه ها مي شود (Blumberg, 1975) .
هر لارو طي مراحل رشد ونمو به 3-5 ميوه حمله و موجب ريزش آنها مي گردد. ميوه هاي آلوده با مشاهده سوراخ وروردي آفت در ته ميوه و تارها از روزگاران قديم در مناطق خرما خيز کشورهاي خاور ميانه که موطن اصلي درختان خرما هستند، قابل شناسايي مي باشند (قريب، 1346).
2-2-5- مبارزه بيولوژيک
در مناطق خرما خيز کشور حشراتي چند وجود دارند که لاروهاي شب پره کوچک خرما را پارازيته يا آنها را شکار مي کنند. تعدادي از اين حشرات توسط قريب وDowson کارشناس FAO در سال 1963 جمع آوري و توسط موزه علوم طبيعي انگلستان شناسائي و نامگذاري شده اند (قريب، 1346(.
زنبور Microbracon (Habrobracon) hebetor Sag. (Hym.: Braconidae) به عنوان پارازيتوئيد داخلي لاروهاي شب پره کوچک خرما ذکر شده است. اين زنبور لاروهاي ميوه خوار خرما را سوراخ نموده و از شيره بدن آن تغذيه کرده و سپس در داخل آن تخمريزي مي نمايد. قدرت تخمگذاري حشره نسبتا زياد است و تلفات سنگيني به کرمها وارد مي آورد. هر زنبور ماده به طور متوسط 50 تخم مي گذارد و حدود يکصد عدد لارو را پارازيته و فلج مي کند. دوره زندگي زنبور نر 5 روز و ماده 20 روز به طول مي انجامد (شايگان، 1376). استفاده از مبارزه بيولوژيکي با اين زنبور مستلزم مطالعات بيشتري در آينده خواهد بود. دو گونه زنبور پارازيتوئيد ديگر عبارتند از:
Bracon brevicornis esm. (Habrobracon kitcheneri Dud et Gough (Hym.: Braconidae) و Phanerotoma ocularis kohl. (Hym.: Braconidae). که گونه اول پارازيتوئيد لاروهاي شب پره کوچک خرما و محل جمع آوري آن بصره (عراق) و ايران مي باشد (شايگان، 1376).
در سال 1856، Goniozus forester به عنوان جنسي ازخانواده Bethylidae با قدرت کنترل بيولوژيکي انواع مختلفي از آفات بال پولک داران شناسايي شده است. همچنين در سال1990، نام 140 گونه معروف در دنيا از اين جنس، ليست گرديد و اين فرضيه که احتمالا تمامي آنها پارازيتوئيد اوليه و خارجي لارو بالپولکداران هستند مطرح گرديد. گونه هاي Goniozus spp. بيشترين تعداد را در بين جنسهاي زير خانواده Bethylidae دارا هستند. از 50 گونه تشريح شده در مناطق شرقي، فقط 36 گونه در شبه قاره هند معروف هستند. همچنين دو گونه تشريح نشده در جنوب هند به عنوان پارازيتوئيد لارو Helicoverpa armigera گزارش شده است (Shreevihar& Narendran, 2009).
با بررسي رابطه بين تعداد تخم هاي گذاشته شده در هر بار تخمگذاري و نسبت جنسي در زنبورهاي پارازيتوئيد Bethylidae برتري جفتگيري موضعي و توليد گروهي از نتاج به تنهايي توسط يک ماده موسس اظهار شده همچنين کافي بودن يک نر به تنهايي براي بار دار کردن تمام ماده هاي هم نسل بيان گشت. در اين بررسي نسبت جنسي قابل قبول، يک حشره نر در هر بار تخمگذاري ذکر شد .(Gadfray & Griffiths, 1988)
تعدادي از آفات خرما مانند:
Oryzaephilus spp., Epestia spp., Ephestia cautella و شب پره کوچک خرما از جماهير ليبي گزارش شده است ( (Sada & Bita, 1990.
با بررسي رفتار و بيولوژي توليد مثل زنبورهاي پارازيتوئيد Goniozus nigrifemur اظهار شد



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید