پايان‌نامه‌ي حاضر، حاصل پ‍ژوهشهاي نگارنده در دورهي كارشناسي ارشد رشتهي حشره‌شناسي کشاورزي است كه در تير‌ماه سال 1393 در دانشكده‌ي کشاورزي دانشگاه ياسوج به راهنمايي جناب آقاي دکتر حجت‌اله محمدي و مشاورهي جناب آقاي دكتر عليرضا منفرد از آن دفاع شده است و كليهي حقوق مادي و معنوي آن متعلق به دانشگاه ياسوج است.

دانشکده کشاورزي
گروه گياه‌پزشکي
پايان نامهي کارشناسي ارشد رشتهي حشرهشناسي
پايش و پيش‌آگاهي کرم خوشه‌خوار انگور، Lobesia botrana، با به‌کارگيري تله‌ي فرموني در باغ‌هاي انگور بيضا
استاد راهنما
دکتر حجت‌اله محمدي
استاد مشاور
دکتر عليرضا منفرد
پژوهشگر
الهام صالحي
تيرماه 1393
با احترام تقديم به :
پدرم، اول استادم، كه همواره چتر محبتش بر سـرم است
بزرگواري که الفباي زندگي را از او آموختم.
مادرم، بلند تكيه گاهم، كه دامان پرمهـرش يگانه پنــاهم است
مهرباني که عشق ورزيدن را از او آموختم.
سپاسگزاري
الهي مرا مدد کن تا دانش اندکم نه نردباني باشد براي فزوني و تکبر و غرور، نه حلقه‌اي براي اسارت و نه دست مايه‌اي براي تجارت، بلکه گامي باشد براي تجليل از تو و متعالي ساختن زندگي خود و ديگران.
حال که توفيق جمع‌آوري و تهيه اين مجموعه را يافته‌ام بر خود واجب مي‌دانم از تمام عزيزاني که در طي انجام اين پژوهش از راهنمايي و ياري‌شان بهره‌مند گشته‌ام تشکر و قدرداني کنم و برايشان از درگاه پروردگار مهربان آرزوي سعادت و پيروزي نمايم.
در ابتدا صميمانه‌ترين تقديرها تقديم به خانواده‌ي عزيز و مهربانم که همواره حامي و مشوقم بوده‌اند و پيمودن روزهاي سخت و آسان زندگي‌ام بدون دعاي خير و برکت وجودشان غيرممکن بود.
بسي شايسته است از استاد ارجمند جناب آقاي دکتر حجت‌اله محمدي که با سعه‌ي صدر و صبوري مرا راهنمايي نموده و با ارائه نظرات سازنده و رهنمودهاي بي ‌دريغشان در پيشبرد اين پايان‌نامه سعي تمام مبذول داشتند، صميمانه تشکر و قدرداني مي‌نمايم.
هم‌چنين ازحمات بي‌شائبه استاد گرانقدر جناب آقاي دکتر عليرضا منفرد که مشاوره اين پايان نامه را به عهده داشته‌اند، سپاسگزاري مي‌نمايم.
از داوران محترم جناب آقايان دکتر مجتبي قانع جهرمي و دکتر امين صدارتيان جهرمي که زحمت بازخواني و داوري اين مجموعه را به عهده داشتند، صميمانه تشکر و قدرداني مي‌نمايم.
از کليه اساتيد گرانقدر گروه گياه‌پزشکي که در دوران تحصيل از محضرشان کسب فيض نمودم، تشکر مي‌نمايم.
همچنين مراتب سپاسگزاري خود را به محضر اساتيد محترم و گرانقدر جناب آقاي مهندس کريم زيبايي و جناب آقاي مهندس حسين فقيه که از نظرات و راهنمايي عالمانه اين بزرگواران بهره برده‌ام.
از تمام همکلاسي‌ها و دوستان عزيزم که در طول انجام اين پژوهش با حضور سبزشان قوت قلبم بودند و مرا همراهي کردند، بي‌نهايت سپاس‌گزارم.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1- اهميت تحقيق1
فصل دوم: مباني نظري و پژوهش‌هاي پيشين
2- 1- انگور3
2- 2- کرم خوشه‌خوار انگور6
2- 2- 1- رده‌بندي و پراکنش6
2- 2- 2- ريخت‌شناسي7
2- 2- 3- زيست‌شناسي و خسارت8
2- 2- 4 – فرمون جنسي کرم خوشه‌خوار 10
2- 3- تله‌‌ي دلتا 11
2- 4- رديابي و پيش‌آگاهي خوشه‌خوار انگور و نياز گرمايي12
2- 5- تحقيقات داخلي روي خوشه‌خوار انگور با استفاده از تله‌ي فرموني13
2- 6- تحقيقات خارجي روي خوشه‌خوار انگور با استفاده از تله‌ي فرموني16
فصل سوم: روش تحقيق
3- 1- منطقه‌ي مورد بررسي در اين پژوهش20
3- 1- 1- شهر بيضا20
3- 1- 2- انتخاب ايستگاه‌20
3- 1- 3- شرايط زراعي و کنترلي ايستگاه‌هاي انتخابي21
3- 2- مواد مورد استفاده22
3- 2- 1- فرمون22
3- 2-2 – تله22
3- 3- روش انجام کار23
3- 3- 1- نمونه‌برداري23
3- 3- 1- 1- سال نخست23
3- 3- 1- 2- سال دوم23
3- 3- 2- محاسبه‌ي دماي کمينه و بيشينه23
3- 3- 3- روش يک سينوسي محاسبه نياز گرمايي موثر24
3- 3- 3- 1- زير هر دو آستانه24
3- 3- 3- 2- برخورد با آستانه‌ي پايين24
3- 3- 3- 3- بين آستانه‌ها25
3- 3- 3- 4- برخورد با آستانه بالا 25
3- 3- 3- 5- برخورد با هر دو آستانه26
3- 3- 3- 6- بالاي هر دو آستانه26
3- 4- تعداد نسل و پيش‌آگاهي کرم خوشه‌خوار انگور27
فصل چهارم: يافته‌هاي پژوهش و بحث
4- 1- تغييرات جمعيت و تفسير آن در ايستگاه‌هاي مختلف در سال 139128
4- 2- تغييرات جمعيت و تفسير آن در ايستگاه‌هاي مختلف در سال 139231
4- 3- تعداد نسل و مقايسه‌ي تغييرات جمعيت در دو سال 91 و 9234
4- 4- تاثير دما بر ميزان شکار شب‌پره‌ها37
4- 5- نياز گرمايي براي پديدار شدن حشرات کامل در نسل‌هاي مختلف39
4- 6- پيش بيني زمان سمپاشي بر اساس نتايج40
4- 7- بحث40
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهادها
5- 1- نتايج کلي43
5- 2- پيشنهادها43
منابع54

فهرست شکل‌ها
عنوانصفحه
فصل دوم: مباني نظري و پژوهش هاي پيشين
شکل 2- 1- پراکنش جغرافيايي کرم خوشه‌خوار انگور در کشورهاي مختلف جهان7
شکل 2- 2- مراحل مختلف زندگي کرم خوشه خوار انگور از تخم تا حشره کامل9
شکل 2- 3- خسارت نسل‌هاي اول تا سوم کرم خوشه خوار انگور 9
شکل 2- 4- ساختار شيميايي فرمون جنسي خوشه‌خوار انگور11
شکل 2- 5- تله11
فصل سوم: روش تحقيق
شکل 3- 1- نقشه‌ي هوايي روستاي پشت‌باغ و ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري21
شکل 3- 2- فرمون22
شکل 3- 3- محل نصب و ارتفاع تله فرموني در باغ22
شکل 3- 4- منحني سينوسي تغييرات دما پايين هر دو آستانه24
شکل 3- 5- منحني سينوسي تغييرات دما آستانه‌ي دمايي پايين را قطع مي‌کند25
شکل 3- 6- منحني سينوسي تغييرات دما بين دو آستانه25
شکل 3- 7- منحني سينوسي تغييرات دما آستانه‌ي دمايي بالا را قطع مي‌کند26
شکل 3- 8- منحني سينوسي تغييرات دما هر دو آستانه‌ي دمايي را قطع مي‌کند26
شکل 3- 9- منحني سينوسي تغييرات دما بالاي هر دو آستانه26
فصل چهارم: يافته‌هاي پژوهش و بحث
شکل 4- 1- ميانگين تعداد شکار در تله در ايستگاه 1 در بيضا (سال 1391)29
شکل 4- 2- ميانگين تعداد شکار در تله در ايستگاه 2 در بيضا (سال 1391)29
شکل 4- 3- ميانگين تعداد شکار در تله در ايستگاه 3 در بيضا (سال 1391)30
شکل 4- 4- ميانگين تعداد شکار در تله از ميانگين کل ايستگاه‌ها در بيضا (سال 1391)30
شکل 4- 5- ميانگين تعداد شکار در تله در ايستگاه 1 در بيضا (سال 1392)32
شکل 4- 6- ميانگين تعداد شکار در تله، در ايستگاه 2 در بيضا (سال 1392)32
شکل 4- 7- ميانگين تعداد شکار در تله، در ايستگاه 3 در بيضا (سال 1392)33
شکل 4- 8- ميانگين تعداد شکار در تله از ميانگين کل ايستگاه‌ها در بيضا (سال 1392)33
شکل 4- 9- ميانگين تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 در ايستگاه 1 در بيضا35
شکل 4- 10- ميانگين تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 در ايستگاه 2 در بيضا35
شکل 4- 11- ميانگين تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 در ايستگاه 3 در بيضا36
شکل 4- 12- ميانگين تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 از کل ايستگاه‌ها در بيضا36
شکل 4- 13- ميانگين درجه حرارت روزانه در سال 9138
شکل 4- 14- ميانگين درجه حرارت روزانه در سال 9238

فهرست جدول‌ها
عنوانصفحه
فصل دوم: مروري بر پژوهش‌هاي انجام شده
جدول2- 1- طبقه بندي علمي انگور3
جدول 2- 2- سطح زير کشت، ميزان توليد و عملکرد انگور 4
جدول2- 3- ترکيبات موجود در 100 گرم ميوه‌ي انگور5
جدول2- 4- طبقه بندي علمي کرم خوشه‌خوار انگور6
جدول2- 5- ترکيبات موجود در فرمون خوشه‌خوار انگور و نسبت آن‌ها10
فصل سوم: روش تحقيق
جدول 3- 1- ارتفاع از سطح دريا، مختصات جغرافيايي باغات مورد تحقيق21
فصل چهارم: نتايج و بحث
جدول 4- 1- محاسبه‌ي نياز گرمايي به طور پيوسته براي تمام نسل‌ها39

پيوست
پيوست 1- جدول محاسبه‌ي روز-درجه و روز-درجه تجمعي بر اساس روش يک سينوسي 46

فصل اول
مقدمه

1 -1 -اهميت تحقيق
انگور يكي از با ارزش‌ترين محصولات باغي است كه توليد آن در ايران و دنيا اهميت زيادي دارد. ايران به علت برخورداري از شرايط جغرافيايي و اقليمي مناسب، يکي از مهم‌ترين مناطق پرورش انگور در جهان محسوب مي‌شود. بر اساس آمار فائو1 در سال 2012 توليد جهاني انگور 58 ميليون تن مي‌باشد که از اين رقم 2 تا 3 ميليون تن سهم کشور ايران است. سطح زير کشت انگور در ايران در مجموع برابر با 330 هزار هکتار (240 هزار هکتار آبي و 90 هزار هکتار ديم) مي‌باشد. در ميان مناطق انگور خيز کشور، استان‌ فارس با 76 هزار هکتار سطح زير کشت، بيشترين سطح زير کشت را در کشور به خود اختصاص داده ‌است. مطابق آمارنامه‌ي وزارت جهادکشاورزي در سال 1390، سطح زيرکشت انگور در استان فارس 76 هزار هکتار (72 هزار هکتار بارور و 4 هزار هکتار غير بارور) ميزان توليد اين محصول در استان فارس 550 هزار تن و ميانگين عملکرد انگور در واحد سطح 8 تن در هکتار مي‌باشد منطقه‌ي بيضا با 1535 هکتار سطح زير کشت اهميت بالايي در توليد انگور استان فارس دارد.
کرم خوشه‌خوار انگور يکي از آفات کليدي انگور در اکثر نقاط کشور و استان فارس به حساب مي‌آيد که هر سال به درخت انگور حمله کرده و در صورت عدم مبارزه خسارات کمي و کيفي بسياري به اين محصول وارد مي‌کند که موجب ريزش محصول و کاهش بازار پسندي آن مي‌گردد. در بسياري از مناطق، مبارزه‌ي شيميايي با اين آفت يک نياز است اما از سويي ديگر استفاده‌ي بي‌رويه و بدون برنامه از سموم شيميايي احتمال بروز مقاومت در آفت را گسترش داده و اثرات جانبي ديگري مانند نابودي دشمنان طبيعي، آلودگي‌هاي زيست‌محيطي، افزايش پسماند سم روي ميوه و تهديد سلامت مصرف کنندگان را در پي خواهد داشت.
پس مبارزه با اين آفت بايد به نحوي صورت گيرد که هم آفت در حد چشمگيري کنترل شود و هم اثرات بد و ناخواسته‌ي آن روي محيط‌زيست و سلامت مصرف کنندگان به حداقل ممکن برسد. دستيابي به چنين اهدافي زماني ميسر مي‌گردد که آفت پايش شده و بهترين زمان براي مبارزه‌ي شيميايي عليه آن تعيين گردد.
پايش آفات يکي از بخش‌هاي اصلي مديريت تلفيقي آفات است و مي‌تواند زمان پديدار شدن نسل‌ها، مراحل مختلف زيستي در هر نسل و روند زندگي و فعاليت آفات را مشخص کند. اگر پايش دقيق باشد، مي‌توان از آن در پيش‌آگاهي از خسارت و مبارزه با آفت استفاده‌ي بسياري نمود (فاداميرو2، 2004). بدون داشتن پيش‌آگاهي، قضاوت در مورد استفاده از سموم شيميايي کاري مشکل است.
کارآمدي پيش‌آگاهي بيشتر به نوع پايش بستگي دارد. تله‌هاي فرموني ابزارهاي بسيار سودمندي براي پايش روند زيستي و خسارت آفات مي‌باشند. به‌طور معمول حشرات در طبيعت به‌ کمک مواد شيميايي با هم ارتباط برقرار مي‌سازند. براي نمونه در مراحل جفت‌يابي و جفت‌گيري يکي از جفت‌ها اقدام به پراکندن مواد شيميايي در طبيعت مي‌کند و جنس مخالف با دريافت اين مواد به سمت منبع پراکنش مي‌رود. امروزه در بسياري از حشرات اين مواد شناخته شده و در آزمايشگاه‌ها به طور مصنوعي ساخته شده‌اند. بنابراين مي‌توان از اين مواد در قالب تله‌هاي فرموني جنسي جهت بررسي روند زندگي آفت در يک محيط بهره برد و زمان پديدار شدن نسل‌ها، مراحل مختلف زيستي هر نسل آن و اوج خروج حشرات کامل را پايش کرد. سرانجام با پايش آفت و پيش‌آگاهي روند زيستي و خسارت آن مي‌توان زمان مبارزه‌ي شيميايي عليه آفت را به نحو دقيق‌تري تعيين و از تعداد دفعات سمپاشي‌هاي غير ضروري جلوگيري کرد. اين امر منجر به حفاظت بهتر محصول، کاهش مصرف سموم و کاهش هزينه‌هاي اقتصادي براي کشاورزان خواهد شد (ويتزگال3 و همکاران، 2000).
اين تحقيق در همين راستا در منطقه‌ي بيضا‌ي فارس براي دستيابي به اهداف زير پايه‌ريزي گرديد:
تعيين تعداد نسل کرم خوشه‌خوار انگور.
تعيين زمان پديدار شدن نخستين حشرات کامل در نسل‌هاي مختلف به‌ويژه براي نسل اول.
تعيين زمان اوج پرواز حشرات کامل در نسل‌هاي مختلف.
يافتن ارتباط منطقي ميان دماي محيط و زمان پديدار شدن نخستين حشرات کامل و اوج پرواز آن‌ها.
با انجام اين تحقيق و دستيابي به اهداف ياد شده مي‌توان زمان مبارزه‌ي شيميايي با کرم خوشه‌خوار انگور را به صورت دقيق‌تر پيش‌بيني و به باغداران توصيه نمود.
فصل دوم
مباني نظري و پژوهش‌هاي پيشين

2- 1- انگور
انگور در زمره‌ي گياهاني است که بشر آن را از دوران شروع کشاورزي و حتي دوران ماقبل تاريخ شناخته و مورد استفاده قرار داده است. در مورد ديرينگي انگور دو نظريه وجود دارد؛ عده‌اي معتقدند که انگور به صورت خودرو در جنگل‌ها وجود داشته و پيش از پيدايش غلات، انسان‌هاي نخستين از برگ و ميوه‌ي آن استفاده مي‌کرده‌اند. اما عده‌اي ديگر، ديرينگي انگور را در حدود 6 تا 7 هزار سال تخمين مي‌زنند. کاشت انگور در ايران حداقل 2000 سال قبل از ميلاد مسيح آغاز گرديده است. نام علمي آنVitis vinifera (Linneaus, 1758) مي‌باشد و جايگاه سيستماتيکي آن در جدول 2-1 آورده شده است.
جدول 2- 1- طبقه بندي علمي انگور (اقتباس از: http: // www.plants.usda.gov)فرمانروگياهانPlantaeدستهگياهان گل‌دارMagnoliophytaردهدولپه‌اي‌هاMagnoliopsidaراستهانگوريانRhmanalesتيرهانگورسانانVitaceae
ويتيس تنها جنس از خانواده‌ي انگورسانان مي‌باشد که ميوه‌ي آن خوراكي بوده و داراي 600 گونه و 10000 رقم نام‌گذاري شده است. گونه‌ي وينيفرا4 مهم‌ترين گونه‌ي تجاري اين جنس مي‌باشد (مولينس5 و همکاران، 1992).

اين درختچه در دامنه‌ي وسيعي از خاک‌ها رشد مي‌کند، اما خاک‌هاي شني- لومي عميق با زهکشي خوب و pH در حدود 3/5- 6 مطلوب اين گياه مي‌باشند. متداول‌ترين روش تکثير آن در بيشتر نقاط انگورخيز دنيا، ازدياد پيوندي است. با مناطق معتدله سازگاري بهتري دارد، به طوري که مناطق کاشت انگور بايد فاقد يخبندان‌هاي بهاره و سرماي زودرس پاييزه باشد (تفضلي و همکاران، 1370). دماي پايين‌تر از 15- درجه سلسيوس باعث خشک شدن شاخه‌هاي انگور مي‌گردد، اما براي بيداري از خواب زمستانه به 2- 3 ماه سرماي زمستانه با دمايي بين7+ تا 15- درجه سلسيوس نياز است. از سويي ديگر، براي رسيدن ميوه‌ها‌يش، به فصل رشدي نسبتاً طولاني نياز دارد. طول فصل رشد بيشتر ارقام در شرايطي با ميانگين دمايي 18 درجه سلسيوس، 157- 170روز است. به طور کلي براي رسيدن ميوه، ارقام زود‌رس به 1500- 2000 روز-درجه سلسيوس و ارقام ديررس به 3000 روز-درجه سلسيوس نياز دارند.
کشت انگور در اکثر کشورهاي دنيا صورت مي‌گيرد. مناطق عمده‌ي پرورش انگور در ناحيه‌اي بين عرض‌هاي جغرافيايي 34- 49 درجه واقع شده‌اند. سطح زير کشت، ميزان توليد و عملکرد کشورهاي توليد کننده‌ي انگور دنيا در جدول 2-3 آورده شده است. همان طور که ديده مي‌شود ايران از نظر ميزان توليد در جايگاه نهم قرار دارد.

جدول 2- 2- سطح زير کشت، ميزان توليد و عملکرد انگور در سال 2012 (منبع: www.fao.org)رديفکشورسطح زير کشت (هکتار)ميزان توليد (تن)عملکرد (تن در هکتار)1چين6028009600000162ايالات متحده38934966000001/173ايتاليا69675658000003/84فرانسه760805530000075اسپانيا94300052000005/56ترکيه46229642000002/97شيلي20400032000006/158آرژانتين22000028000007/129ايران21500021500001010آفريقاي جنوبي12400018000008/14
ايران به عنوان يكي از مبادي پيدايش و گسترش انگور در دنيا مي‌باشد و ساكنين اين مرز و بوم از 2-3 هزار سال قبل از ميلاد با پرورش انگور آشنايي داشته و سازگاري اقليم‌هاي مختلف به خصوص مناطق معتدل و وجود خاك‌هاي آهكي عميق در اين مناطق موجب گسترش آن در سطح وسيعي از مناطق جنوبي كشور تا مرز آذربايجان و از حاشيه‌ي كوير تا مناطق غرب در كوه‌هاي زاگرس شده است (شانموگاولو6،2003).
انگور در جهان هم سطح زيرکشت بالايي را به خود اختصاص داده است و هم از نظر اقتصادي و تغذيه‌اي داراي ارزش بالايي است .ارزش اين محصول به لحاظ قابليت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه‌خوري و تهيه‌ي کشمش، کنستانتره، آب ميوه، فرآورده‌هاي تخميري، مربا، شيره و روغن بذر انگور بسيار زياد است و از اين لحاظ نقش مهمي در اقتصاد کشورهاي توليد کننده‌ي آن دارد. علاوه بر اين، فرآورده‌هاي ديگري چون اتانول و آنتوسيانين از انگور تهيه مي‌شود که در بخش صنعت به کار مي‌رود.
ميوه‌ي انگور از نقطه نظر غذايي از ارزش خوبي برخوردار است و داراي مقدار زيادي عناصر و ويتامين‌ها مي‌باشد. ترکيبات موجود در 100 گرم ميوه‌ي انگور در جدول 2- 3 آورده شده‌ است.

جدول 2- 3- ترکيبات موجود در 100 گرم ميوه‌ي انگور (اقتباس از: Database USDA Nutrient)ترکيباتميزانآبg89/90کربوهيدرات‌هاg08/8فيبرg1/1پروتئينg63/0چربيg10/0پتاسيم mg139کلسيمmg12منيزيمgµ8فسفرmg8آهنmg09/0رويmg07/0ويتامين Agµ46ويتامين B1 (تيامين)µg36ويتامين B2(ريبوفلاوين)µg20ويتامين B3(نياسين)µg250ويتامين B6µg42ويتامين B9(فولات)gµ3ويتامين Cmg4/34ويتامين Eµg1302- 2- کرم خوشه‌خوار انگور
2- 2- 1- رده‌بندي و پراکنش
نام اين آفت در زبان انگليسيEuropean grapevine moth (شب‌پره‌ي اروپايي انگور) و نام علمي امروزي آن Lobesia botrana (Denis & Schiffermüller, 1775) مي‌باشد. در منابع قديمي با نام‌هاي ديگري از قبيل Lobesia rosmariana، Polychrosis botrana و Tortrix botrana نيز از آن نام برده مي‌شود. جدول 2-4 جايگاه کرم خوشه‌خوار انگور را در سيستم رده‌بندي موجودات زنده نشان مي‌دهد.
جدول 2- 4- طبقه‌بندي علمي کرم خوشه‌خوار انگورسلسلهجانورانAnimaliaشاخهبندپايانArthropodaردهحشراتInsectaراستهبال پولک‌دارانLepidopteraخانوادهخانواده‌ي کرم سيبTortricidaeجنسکرم انگورLobesiaگونهکرم انگورbotrana
اين شب‌پره نخستين بار در سال 1775 از نمونه‌هايي که از کشور ايتاليا جمع‌آوري شده بود توصيف و در سال 1800 در اتريش به عنوان يک آفت قلمداد شد. متعاقب آن از ساير کشور‌هاي اروپايي و روسيه گزارش گرديد. سپس دامنه‌ي گسترش آن به خاورميانه و شمال و غرب آفريقا کشيده شد. براساس شواهد جمع‌آوري شده اين آفت تا قبل از سال 1974 به ژاپن وارد گرديد. از ورود آن به قاره‌ي آمريکا مدت زمان زيادي نمي‌گذرد. سال 2008 از شيلي و سال 2009 براي اولين بار از شمال آمريکا گزارش شد (ورلا7 و همکاران، 2010). در ايران اولين بار توسط کوثري در سال 1324 از تاکستان‌هاي اروميه گزارش شد (بهداد، 1388). در حال حاضر اين آفت پراکنش بسيار گسترده‌اي داشته و در حوزه‌ي مديترانه و آسياي صغير در بين عرض‌هاي جغرافيايي 29 – 47 درجه از آفات اصلي و مهم مي‌باشد (رديتاکيس و کاراندينوس8، 2001). شکل 2- 1 وضعيت پراکندگي اين آفت را در سطح جهان نشان مي‌دهد.

شکل 2- 1- پراکنش جغرافيايي کرم خوشه‌خوار انگور در کشورهاي مختلف جهان (ورلا و همکاران، 2010)
2- 2- 2- ريخت‌شناسي
حشره‌ي کامل شب‌پره‌اي است که عرض بدن آن با بال‌هاي باز کمي بيشتر از يک سانتي‌متر (11- 13 ميلي‌متر) و طول آن کمتر از يک سانتي‌متر (6- 8 ميلي‌متر) است. ماده‌ها کمي‌‌ بزرگ‌تر‌ از نرها مي‌باشند. رنگ زمينه در بال‌هاي جلوئي کرم تيره مي‌باشد و در اين زمينه لکه‌هاي با رنگ‌هاي گوناگون مانند سياه، قهوه‌اي و آبي خاکستري ديده مي‌‌شود. بال جلو در انتها ريشک‌دار مي‌باشد. بال‌هاي عقبي شب‌پره خاکستري و داراي حاشيه‌ي ريشک‌دار هستند. در حالت استراحت بال‌ها به صورت شيرواني روي بدن قرار مي‌گيرند.
تخم‌ها پهن و بيضي شکل، قطر آن‌ها حدود 6/- 8/ ميلي‌متر و با چشم غيرمسلح ديده مي‌‌شوند. در ابتدا تخم‌ها سفيد متمايل به کرم هستند. در مراحل جنيني کم‌کم به رنگ زرد درآمده و پس از تشکيل کپسول سر، به رنگ تيره در مي‌‌آيند (شکل 2- 2- الف و ب).
اين آفت داراي پنج سن لاروي مي‌باشد. اندازه‌ي لارو از يک ميلي‌متر در سن يک تا 15 ميلي‌متر در لارو کامل رشد يافته‌ي سن پنج متغير است. لارو سن يک هنگام خروج از تخم داراي بدني سفيد متمايل به کرم و سر سياه رنگ مي‌باشد. اما به تدريج و با تغذيه لاروها از مواد گياهي لارو به رنگ سبز تيره تا قرمز آلبالويي تغيير رنگ مي‌دهد (شکل 2- 2- ج و د). پاهاي سينه‌اي در لاروها قهوه‌اي تيره تا سياه مي‌باشند.
شفيره به رنگ قهوه‌اي روشن تا قهوه‌اي تيره است (شکل 2- 2- ه). شفيره‌ نر 4- 7 ميلي‌متر و شفيره ماده 5- 9 ميلي‌متر طول دارد (کوپر9و همکاران، 2010).

2- 2- 3- زيست‌شناسي و خسارت
کرم خوشه‌خوار انگور يک گونه‌ي پالئارکتيک است و معمولاً در شرايط آب و هوايي خشک به سر مي‌برد. چند نسلي است و تعداد نسل‌ها از يک نسل در روماني (فيليپ10، 1986)، تا 4 نسل در اسپانيا (کاسکلا11، 1997) و حتي 5 نسل در ترکمنستان گزارش شده است. عوامل گوناگوني مانند دما، رطوبت، طول روز و کيفيت غذا در تعداد نسل آفت مؤثر مي‌باشند. به طور کلي اين آفت در مناطق سرد و عرض‌هاي جغرافيايي بالا 2 نسل و در مناطق معتدل و عرض‌هاي جغرافيايي پايين 3 نسل دارد (گابل و موکو12، 1984).
ميزبان اصلي اين آفت انگور است اما خسارت آن بر روي ديگر سته‌ها مانند کيوي، خرمالو، زيتون، زرشک و تمشک ديده شده ‌است (ويتزگال و همکاران، 2000).
اين آفت زمستان را به صورت شفيره در پيله‌ي ابريشمي، زير پوست ساقه‌هاي مو يا زير برگ‌هاي ريخته شده يا شکاف‌ها و پناهگاه‌هاي مختلف مي‌گذراند. در بهار پس از اين‌که به مدت 10- 12 روز، دماي هوا از 10 درجه سانتي‌گراد بگذرد، شب‌پره‌ها ظاهر مي‌شوند. خروج شب‌پره‌ها تدريجي و حدود 10- 15 روز طول مي‌کشد که اين زمان مصادف با شروع باز شدن جوانه‌ها و رشد آن‌ها مي‌باشد. شب‌پره‌هاي نر يک هفته زودتر از ماده‌ها پيدا مي‌شوند. طول دوره‌ي زندگي اين شب‌پره‌ها 6- 10 روز است. شب‌پره‌ها پس از تغذيه و جفت‌گيري تخم‌ريزي مي‌کنند. شب‌پره‌هاي نسل اول (نسل زمستان‌گذران) روي خوشه‌هاي گل و دم‌گل‌ها، اما نسل‌هاي بعدي روي حبه‌هاي انگور تخم‌ريزي مي‌کنند (تئري و گابل13، 2000).
دوره رشد جنيني اين حشره با توجه به شرايط دمايي 12- 16 روز و دوره‌ي لاروي 25- 30 روز طول مي‌کشد. شفيره‌ها در لابلاي خوشه گل، زير پوست ساقه و يا شکاف‌هاي زمين درون پيله شکل مي‌گيرند. دوره شفيرگي 10- 14 روز طول مي‌کشد.
لاروهاي نسل اول با تنيدن تار‌، گل‌ها را به همديگر مي‌‌چسبانند و درون اين گل‌هاي به هم‌بافته از گل‌ها و ساقه‌ي گل‌دهنده تغذيه مي‌‌کنند (فوولر و لاکين14، 2002). آن‌ها ممکن است وارد ساقه‌ي گل‌دهنده شده و موجب خشک شدن خوشه و افتادن آن‌ها شوند (شکل 2- 3- الف). خسارت اين نسل در مقايسه با خسارت نسل‌هاي بعد کمتر مي‌باشد. لاروهاي دومين نسل، غوره‌ها يا حبه‌هاي کال و سبز را سوراخ کرده و پس از خوردن محتويات، هسته و پوست را رها کرده و به سمت حبه‌ي ديگر مي‌‌روند (شکل 2- 3- ب). نسل‌هاي بعد (نسل سوم و ديگر نسل‌ها در صورت وجود) با سوراخ کردن حبه‌هاي شيرين انگور از آن‌ها تغذيه مي‌کنند (شکل 2-3- ج). خسارت اين نسل فقط به تغذيه از حبه‌ي شيرين انگور محدود نمي‌شود بلکه لاروها با تغذيه از حبه‌ها، تنيدن تار و آلوده کردن آن‌ها با فضولات موجب مي‌شوند تا حبه‌ها و کل خوشه در معرض انواع آلودگي‌هاي ثانوي قارچي و حشره‌اي قرار گيرند.
قارچ‌ بوتريتيس (Botrytis cinerea Vilches) از جمله قارچ‌هاي ساپروفيتي است که به انگورهاي آلوده به کرم خوشه‌خوار خسارت قابل توجهي وارد مي‌کند. همچنين آفات ثانويه مثل شب‌پره‌هاي کشمش، مگس‌هاي ميوه و مورچه‌ها به حبه‌هاي خسارت ديده جلب شده و خسارت را تشديد مي‌کنند (ورلا و همکاران، 2010؛ زالوم 15و همکاران، 2013).

شکل 2-2- مراحل مختلف زندگي کرم خوشه‌خوار انگور از تخم تا حشره کامل (منبع: اصلي)
الف و ب- تخم. ج و د- لارو. و- شفيره. ي- حشره کامل.
شکل 2- 3- خسارت نسل‌هاي اول تا سوم کرم خوشه‌خوار انگور ( منبع: اصلي)
2- 2- 4- فرمون جنسي کرم خوشه‌خوار انگور
خيلي از حشرات براي پيدا کردن جفت خود، از فرمون جنسي استفاده مي‌کنند (بلومکيوئيست و وگت16، 2003). فرمون جنسي توسط غده‌ي توليد کننده‌ي فرمون از انتهاي بدن شب‌پره‌ي ماده در هوا آزاد مي‌شود و توسط سلول‌هاي حسي موجود در شاخک جنس نر دريافت شده و در نتيجه شب‌پره‌ي نر به سمت شب‌پره‌ي ماده حرکت نموده و با آن جفت‌گيري مي‌کند (رولوفس17 و همکاران،1973).
فرمون جنسي اکثر آفاتي که خسارت اقتصادي دارند شناسايي شده است (ويتزگال و همکاران، 2005). يکي از اين موارد فرمون جنسي کرم خوشه‌خوار انگور است که مطالعه‌ي آن از دهه‌ي 1970 شروع و سه دهه طول کشيد. دو گروه رولوفس و همکاران (1973) و بوسر18 و همکاران (1974) ماده‌ي (E, Z) – (7, 9) – dodecadienyl acetate را به عنوان فرمون کرم خوشه‌خوار انگور شناسايي کردند (شکل 2-4). در تحقيقات بعدي مشخص شد که فرمون کرم خوشه‌خوار انگور يک ترکيب ساده نمي‌باشد و مجموعه‌اي مرکب مي‌باشد که ماده‌ي شناسايي شده‌ي پيشين نسبت زيادي از آن را تشکيل مي‌دهد. سرانجام تحقيقات بسيار نشان داد که ساير ترکيبات اصولاً مشتقات ترکيب اصلي مي‌باشند. ال-سيد19 و همکاران (1999) با مخلوط کردن ترکيبات مختلف در نسبت‌هاي مختلف و آزمايش آن‌ها بر روي آفت تلاش کردند تا نسبت واقعي ترکيبات سازنده‌ي فرمون را کشف کنند ولي علي‌رغم اين تلاش‌ها هيچ کدام از ترکيبات نتوانستند مانند عصاره‌ي گرفته شده از غده‌ي فرموني حشره‌ي ماده عمل کنند. بنابر گزارش تسين20 (2005) اجزاي واقعي فرمون خوشه‌خوار انگور هنوز به خوبي و کامل شناخته نشده‌اند. برخي از اجزاي مجموعه‌ي فرمون خوشه‌خوار انگور و نسبت تخميني آن‌ها در جدول 2- 5 آورده شده است.
جدول 2- 5- ترکيبات موجود در فرمون خوشه‌خوار انگور و نسبت آن‌ها (E, Z) – (7, 9) – dodecadienyl acetate10 (E, Z) – (7, 9) – dodecadien-1-ol5/ (Z) – (9) – dodecenyl acetate1/ (E) – (9) – dodecenyl acetate1/ 11 – dodecenyl acetate1 Isomers of 7,9,11 – dodecenyl acetate* *: نسبت اين ترکيب هنوز مشخص نشده است
امروزه فرمون جنسي کرم خوشه‌خوار انگور به طور مصنوعي توليد ‌شده و در قالب کپسول‌هاي پلاستيکي (لور21 ( فرموله مي‌شود. اين کپسول‌ها در پاکت‌هاي آلومينيومي بسته‌بندي و به فروش مي‌رسند. کپسول، فرمون جنسي را به تدريج آزاد نموده و دوام آن در طبيعت در حدود 40 روز است و پس از آن بايد تعويض گردد (اسچوالبي و ماسترو22، 1988). فرمون به اشعه‌ي ماوراء بنفش خورشيد بسيار حساس است و هنگامي‌ که به مدت 60 دقيقه در معرض اشعه‌ي فرابنفش قرار گيرد تجزيه شده و توانايي جلب شب‌پره را از دست مي‌‌دهد (الدنبرگ23 و همکاران، 1999).
شکل 2- 4- ساختار شيميايي فرمون جنسي خوشه‌خوار انگور (Trans-7, Cis-9-Dodecadienyl Acetate)
2- 3- تله‌ي دلتا‌
فرمون‌ها در قالب تله‌هاي فرموني، براي تعيين حضور آفت، زمان ظهور آفت و اندازه‌گيري نوسانات جمعيت در شرايط طبيعي و تيمار شده استفاده مي‌شوند. از اين نوع يافته‌ها مي‌توان به عنوان ابزار اوليه در رديابي، پيش‌آگاهي و تصميم‌گيري در کنترل و مديريت تلفيقي آفات استفاده کرد. تله‌ي دلتا از پرکاربردترين تله‌هاي فرموني براي انواع بال پولک‌داران مي‌باشد. اين تله به نحوي تا مي‌خورد که به شکل مثلث در مي‌آيد. سپس توسط يک سيم مفتولي، که از داخل سوراخ‌هاي تعبيه شده در بالاي تله مي‌گذرد، به درخت آويزان مي‌گردد. درون اين تله در قسمت کف يا در هر سه قسمت دروني آغشته به مواد چسبناک است. هم‌چنين ممکن است صفحات چسبناک به طور مجزا درون تله قرار گرفته و قابل تعويض باشند. کپسول فرمون در وسط اين تله روي صفحه چسبنده قرار مي‌گيرد. در هنگام استفاده از اين تله‌ها بايد مواظب بود شاخ و برگ‌ها به درون تله وارد نشوند. صفحات چسبناکي که فرمون‌ها بر روي آن قرار مي‌گيرند نيز هر سه هفته يک بار بايد تعويض شوند (آنشلويچ24 و همکاران، 1994).
شکل 2- 5- تله‌ي دلتا (منبع: اصلي)
2- 4- رديابي و پيش‌آگاهي خوشه‌خوار انگور و نياز گرمايي
رديابي و پيش‌آگاهي آفت را مي‌توان با مطالعه و بررسي مواردي از قبيل روند زندگي ميزبان، روند زندگي آفت، محاسبه‌ي نياز گرمايي يا تلفيقي از اين‌ها انجام داد. استفاده از روند زندگي ميزبان به طور نسبي آسان مي‌باشد چون در اين جا وضعيت رشدي گياه ميزبان به عنوان شاخص يا شاهدي براي پيش‌بيني روند رشد آفت استفاده ‌شده و وضعيت رشدي گياه ميزبان به آساني قابل پي‌گيري مي‌باشد. از آن جايي که رشد گياه نيز به عوامل محيطي مانند حرارت، بارندگي و طول روز وابسته است، مي‌تواند مشخصه‌ي خوبي براي رشد و نمو آفت باشد. در همين راستا برخي از توصيه‌ها براي کنترل خوشه‌خوار انگور بر اساس وضعيت رشدي انگور ارائه شده‌اند. بنا بر نظر بهداد (1388)، چنان‌چه قرار باشد بر اين اساس با آفت مبارزه شيميايي شود، براي نسل اول دو هفته قبل از گل‌دهي و هنگام ريزش گلبرگ‌ها و براي نسل دوم هنگامي که حبه‌هاي انگور به اندازه‌ي دانه نخود هستند، بايد اقدام به مبارزه‌ي شيميايي نمود.
روش ديگر استفاده از روند زندگي خود آفت مي‌باشد. اين روش اگرچه نسبت به حالت قبل مشکل‌تر است اما دقيق‌تر مي‌باشد. براي آسان‌سازي کار در اين روش در بيشتر مواقع بر دوره يا شاخص خاصي از روند زندگي آفت مانند اوج پرواز حشرات کامل يا ميزان تفريخ تخم‌ها تکيه مي‌شود. به طور مثال با کمک تله‌هاي استاندارد اوج پرواز حشرات کامل در طبيعت مطالعه و به عنوان مبنايي براي زمان مبارزه استفاده مي‌شود. برخي مواقع علاوه بر تعيين اوج پرواز، تفريخ تخم هم پايش مي‌شود و زماني که درصد خاصي از تخم‌ها تفريخ شدند، مبارزه انجام مي‌شود. بسياري از توصيه‌ها براي کنترل خوشه‌خوار انگور بر اين روش متکي مي‌باشند. به‌طور کلي بهترين زمان مبارزه را 7- 10 روز پس از اوج پرواز حشرات کامل در نظر مي‌گيرند (سراج،1387).
روش نسبتاً دقيق‌تر ديگر محاسبه‌ي نياز گرمايي آفت مي‌باشد. اين روش بيشتر در تلفيق با روش بررسي روند زندگي يا زيست‌شناسي آفت استفاده مي‌شود که در اين صورت به آن فنولوژي نيز مي‌توان گفت. آشکار است که سرعت رشد حشرات در طي فصول و در مناطق گوناگون يکسان نمي‌باشد. اين تفاوت سرعت رشد به عوامل گوناگون دروني و بيروني بستگي دارد. يکي از مهم‌ترين عوامل بيروني که سرعت رشد حشرات را به ميزان بسيار بالايي تحت تأثير قرار مي‌دهد، دماي محيط مي‌باشد. ميزان تأثير اين عامل در زندگي حشرات به حدي بالا است که با کمک آن مي‌توان روند زندگي آن‌ها را پيش‌بيني کرد و از اين پيش‌بيني در زمينه‌هاي گوناگوني از جمله مديريت مبارزه با آفت سود جست.
به طور کلي هر حشره، داراي دامنه‌ي دمايي است که در اين دامنه، رشد و نمو حشره با افزايش دما افزايش و با کاهش دما کاهش مي‌يابد و خارج از اين دامنه رشدش قابل ملاحظه نيست يا حتي متوقف مي‌گردد. به پايين‌ترين و بالاترين دماهاي اين دامنه به ترتيب آستانه‌ي دمايي پايين (پايه) و آستانه‌ي دمايي بالا گفته مي‌شود. در اين دامنه به دمايي که در آن حشره بيشترين رشد و نمو را دارد دماي بهينه گفته مي‌شود. هر گونه‌اي داراي دامنه و آستانه‌هاي دمايي خاص خود مي‌باشد. براي نمونه، دامنه‌ي دمايي مطلوب کرم خوشه‌خوار انگور به طور معمول بين 10 تا 30 درجه سلسيوس مي‌باشد (کوپر و همکاران، 2010). تفريخ تخم، پوست اندازي‌هاي لاروي، ظهور شفيره و ظهور حشرات بالغ از معمول‌ترين رخداد‌هاي زندگي يا مراحل زيستي يک حشره مي‌باشند که از شرايط دمايي، بسيار متأثر مي‌شوند و مي‌توان نياز گرمايي آن‌ها را محاسبه و از آن در پيش‌بيني روند زندگي حشره و مديريت مبارزه با آن سود جست. روش محاسبه‌ي نياز گرمايي به تنهايي يا در تلفيق با يافته‌هاي حاصل از تله‌هاي فرموني براي پيش‌آگاهي آفات و تعيين هنگام دقيق مبارزه با آن‌ها استفاده مي‌شود.
به کل گرماي لازم براي پشت سر گذاردن يک مرحله‌ي زيستي (در بين اين دو آستانه‌ي دمايي) نياز گرمايي يا زمان فيزيولوژيک آن مرحله‌ي زيستي گفته مي‌شود و با واحد روز-درجه بيان مي‌گردد. اين نياز گرمايي را به روش‌هاي گوناگوني مي‌توان محاسبه کرد. فارغ از هر روشي که استفاده شود، دانستن آستانه‌هاي دمايي حشره و روند تغييرات دما در محيط زندگي حشره براي محاسبه‌ي نياز گرمايي لازم مي‌باشد. يکي از روش‌هاي محاسبه‌ي نياز گرمايي در شرايط صحرايي، روش يک سينوسي مي‌باشد. در اين روش فرض بر اين است که منحني تغييرات دماي شبانه‌روز (24 ساعت) به صورت يک منحني نيم سينوسي است، به طوري که دما ابتدا از پايين‌ترين مقدار به طور سينوسي افزايش يافته و پس از 12 ساعت به بالاترين مقدار برسد و دوباره در مسير سينوسي کاهش يافته و پس از 12 ساعت به همان پايين‌ترين مقدار برگردد. البته آشکار است که چنين حالتي به‌ندرت رخ خواهد داد. بنابراين براي آسان‌سازي کار، نخست دماي منطقه در 24 ساعت يادداشت مي‌گردد و سپس بر اساس دو دماي بيشينه و کمينه در مدت اين 24 ساعت منحني نيم سينوسي رسم مي‌شود و بخشي از سطح زير منحني که بين دو آستانه‌ي دمايي پايين و بالا مي‌باشد به عنوان مقدار گرماي مؤثر محاسبه مي‌شود منحني تغييرات دماي شبانه‌روز با آستانه‌هاي پايين و بالا ممکن است يکي از شش حالت 1) بالاي هر دو آستانه، 2) زير هر دو آستانه، 3) بين آستانه‌ها، 4) برخورد با آستانه‌ي پايين، 5) برخورد با آستانه‌ي بالا و 6) برخورد با هر دو آستانه را داشته باشد. بسته به تغييرات دماي شبانه‌روز و آستانه‌هاي دمايي، فرمول‌هايي براي محاسبه‌ي دماي مؤثر در رشد حشره تهيه شده است (باسکرويل و ايمن25؛1969 آلن26، 1976). که توضيح کامل آن در گفتار 3 بيان شده است.
2- 5- تحقيقات داخلي روي شب‌پره‌ي خوشه‌خوار انگور با استفاده از تله‌‌ي فرموني
بررسي‌هاي انجام شده توسط نصيرزاده و بصيري (1374) در زمينه‌ي تعداد نسل، نوسانات جمعيت و مناسب‌ترين زمان مبارزه عليه کرم خوشه‌خوار انگور در استان فارس در دو شهر شيراز و آباده نشان داد: آفت در شيراز داراي چهار نسل و اولين حشرات کامل در اوايل فروردين پديدار گرديدند. اوج پرواز نسل‌ها به ترتيب در اواخر فروردين تا اوايل ارديبهشت، دهه‌ي سوم خرداد، اواخر تير تا اوايل مرداد و اوايل شهريور بود. درجه حرارت مؤثر براي پديدار شدن اولين حشرات کامل و اوج‌هاي پرواز به ترتيب 6/39، 1/186، 5/774، 8/1614و 3/2312 محاسبه گرديد. در منطقه‌ي سوريان آباده آفت داراي سه نسل و اولين حشرات کامل در اوايل ارديبهشت پديدار گرديدند. اوج‌هاي پرواز به ترتيب اواسط تا اواخر ارديبهشت، اواسط تير و اواخر مرداد تا اوايل شهريور بود. درجه حرارت مؤثر براي پديدار شدن اولين حشرات کامل و اوج‌هاي پرواز به ترتيب 8/23، 75/121، 2/618، 75/1252 درجه‌ي سلسيوس بود. همچنين بهترين زمان مبارزه 10- 7 روز بعد از تشکيل اوج پرواز نسل دوم تعيين شد.
صابر و همکاران (1377) در دو سال پياپي زيست‌شناسي کرم خوشه‌خوار انگور را در دو منطقه‌ي آذرشهر و خلعت‌پوشان مورد بررسي قرار دادند. مطالعات نشان داد که آفت زمستان را به صورت شفيره داخل پيله سفيد ابريشمي در زير پوست ساقه و تنه درختچه‌هاي مو و شکاف‌هاي تنه و ساقه‌ها مي‌گذراند. در آذرشهر آفت داراي سه نسل کامل و يک نسل ناقص بود. حشرات کامل دهه‌ي سوم فروردين ماه از شفيره‌هاي زمستان‌گذران خارج گرديدند. سه اوج پرواز به ترتيب در اواسط ارديبهشت، اواسط تير و اواخر مرداد و يک اوج پرواز با جمعيت کم در اواخر شهريور ديده شد. در خلعت‌پوشان آفت داراي سه نسل کامل بود. حشرات کامل دهه‌ي سوم ارديبهشت از شفيره‌هاي زمستان‌گذران خارج گرديدند. در اين منطقه سه اوج پرواز به ترتيب در اوايل خرداد، اواخر تير و هفته دوم شهريور اتفاق افتاد.
جليل نواز (1377) به منظور تعيين تعداد نسل، نوسانات جمعيت و مناسب‌ترين زمان مبارزه عليه کرم خوشه‌خوار انگور در شهر تاکستان از تورهاي حشره‌گيري و تله‌هاي فرموني استفاده نمود. علاوه بر اين، در آزمايشگاه نيز با استفاده از قفس‌هاي توري و اتاقک رشد مراحل مختلف رشدي حشره را مطالعه کرد. نتايج نشان داد که آفت در تاکستان داراي سه نسل، ظهور نخستين حشرات کامل در اوايل ارديبهشت و اوج‌هاي پرواز به‌ترتيب اواسط ارديبهشت، اواسط تير، اواخر مرداد تا اوايل شهريور بود. درجه حرارت مؤثر براي ظهور نخستين حشرات کامل و سه اوج پرواز به ترتيب 4/25، 7/119، 4/517، 2/1245 روز-درجه‌ي سلسيوس يادداشت گرديد. بيشترين خسارت آفت مربوط به نسل سوم و بهترين زمان مبارزه 10- 7 روز بعد از تشکيل اوج پرواز نسل دوم ارزيابي شد.
اسحاقي و همکاران (1382) تعداد نسل و بهترين زمان مبارزه با کرم خوشه‌خوار را با استفاده از تله‌هاي فرموني در چهارمحال و بختياري بررسي نمودند. بر اساس شکار تله‌هاي فرموني، آفت در استان داراي 3 نسل بود. اوج‌هاي پرواز به ترتيب ارديبهشت، اواسط تير و اوايل شهريور رخ داد. بهترين زمان مبارزه 10-7 روز پس از اوج پرواز توصيه گرديد.
سعيدي (1386) با استفاده از تله‌هاي فرموني و نمونه‌برداري از مراحل زمستان‌گذران و ساير مراحل زيستي، در دو باغ انگور در شهر سي‌سخت (يکي در دشت و ديگري در کوهپايه) تغييرات جمعيت کرم خوشه‌خوار و بهترين زمان مبارزه با آن را بررسي کرده است. براساس اين تحقيقات آفت سه نسل کامل و يک نسل ناقص داشته است و شب‌پره‌هاي زمستان‌گذران هنگامي پديدار شده‌اند که ميزبان سبزينه‌اي نداشته و جوانه‌هاي برگ هم هنوز متورم نشده بوده‌اند. اوج خروج لاروهاي نسل دوم 10 روز پس از اوج پرواز رخ داده است. براساس اين نتايج، پيشنهاد شده است که نخستين مبارزه‌ي شيميايي اواخر خرداد در گستره‌ي زماني دو هفته و دومين مبارزه نيز در هفته‌ي اول مرداد انجام شود.
يوسف نژاد و همکاران (1389) به منظور ارزيابي نوسانات جمعيتي و کارايي پيش‌آگاهي متمرکز در جهت مديريت اين آفت در سه منطقه از شهر اروميه اقدام به تله‌گذاري فرموني نمودند. بنابر اين تحقيقات، آفت در اين مناطق داراي سه نسل بود. اوج‌هاي پرواز به ترتيب 20 تا 27 ارديبهشت، 7 تير و 25 مرداد ثبت گرديدند.
علوي (1390) بيواکولوژي آفت خوشه‌خوار انگور را در دو منطقه از خراسان شمالي بررسي نمود. بر اساس نتايج اين تحقيق، آفت زمستان را به صورت شفيره داخل پيله‌ي سفيد ابريشمي در زير پوستک‌هاي تنه‌ي درختچه‌هاي مو و شکاف‌هاي تنه و ساقه‌ها مي‌گذراند. مشاهدات نشان داد که آفت در مناطق اجراي آزمايش داراي سه نسل در سال بود و



قیمت: تومان


پاسخ دهید